Samtotyudunwanahir

Ang diglossia, ayon kay Ferguson (1959), ay isang uri ng bilingualism sa pagitan ng magkalapit at genetically na magkaugnay na mga wika o mga variety ng wika.[1] Sa madaling salita, ang diglossia ay nangyayari sa isang lugar kung saan mayroong dalawang nakahihigit na wika ang ginagamit. Halimbawa na lamang sa Pilipinas, mayroon pa ring pag-aalinlangan at mayroon pa ring mga debate tungkol sa kung mayroon nga bang diglossia sa ating bansa dahil sa kalituhang dinadala ng kung ang Filipino nga ba at Tagalog ay dalawang magkaibang wika. Hanggang sa ngayon, pinipilit na linawin ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Filipino ay hindi Tagalog, kundi malaking bahagi lamang nito ang ibinase sa Tagalog at ibinase pa rin naman daw ito sa iba pang mga wika sa Pilipinas.[2] Kung ako ang tatanungin, hindi naman talaga malalayo ang Tagalog sa Filipino sapagkat grammar pa lang ng Tagalog at maraming wika sa Tagalog ang ginagamit sa Filipino. Kung sasabihin nating isang malaking salik ng wika ang grammar na ginagamit nito, hindi talaga maitatangging tunog Tagalog talaga ang Filipino. Sa pagiging buhay at dinamiko naman ng wika, sa kanyang pagbuo ng mga bagong salita at panghihiram pa sa ibang mga wika, maaari kong sabihing nanghihiram lang naman talaga ang Tagalog, gamit pa rin ang kanyang sariling grammar, mula sa iba pang mga wika. Kung sasabihin kong nanghihiram ang isang wika sa iba pang mga wika, bilang isang likas na katangian ng iba pang mga wika, bakit pa kailangang ibahin pa ang tawag sa Tagalog at tawagin pa itong Filipino kung Tagalog na Tagalog ang tunog nito sa ating mga pandinig? Pagbabase nga ba ito sa iba pang mga wika ng Pilipinas kung manghihiram lang ng mga salita at iba pang mga termino mula sa iba pang regional languages, ni walang grammar na malayo sa Tagalog ang ginagamit ng nakararami? Sa kabila ng lahat ng ito, nalilito o nag-iiba pa rin ang aking mga isasagot sa kung ano talaga ang aking wikang ginagamit: kung Filipino nga ba, na natutunan ko sa paaralan, o yung kinalakhan kong Tagalog-Cavite, na hindi naman nalalayo sa mga naririnig kong ginagamit ng aking mga guro at propesor na “Filipino.”

Ayon pa sa Keywen.com, ang diglossia ay isang sitwasyon kung saan ang mga dialectal variety ng isang wika ay nagfafunction nang hindi magkapareho.[3] Dinagdagan pa nila ito na katulad pa ng maraming wika sa Timog Asya, ang wikang Bengali ay nagpapakita ng isang matinding kalagayan ng diglossia sa pagitan ng pormal o nakasulat na wika at bernakular o binibigkas/sinasalita na wika. Gaya ng napagkasunduan noong huling discussion naming noon sa Fil 115, na ang bernakular na wika ay ang mother tongue ng isang indibidwal, malilinaw na hindi naman natutunan ng isang tao ang kanyang unang wika (kung nakapagsasalita at nakaririnig man siya) sa pasulat na paraan, ni hindi ito itinuturo sa kanya. Natututunan lamang ng isang tao ang kanyang bernakular na wika o mother tongue sa hindi sapilitang patuloy na pakikinig at paggamit nito. Malamang sa malamang, alam niya agad kung mali ang kanyang napakikinggan sa wikang kanyang kinagisnan, pero hindi niya maipapaliwanag nang mahusay at malinaw kung bakit. Dito na pumapasok ang sinasabi kanina tungkol sa pormal o pasulat na wika. Kung ang paaralan ang may tungkuling ituro na sa mga mag-aaral ang kanilang wikang natututunan at ginagamit sa pang-araw-araw, bakit Filipino ang itinuro nila sa kanila. Okay lang sana kung Tagalog/Filipino ang bernakular na wika ng isang bata pero paano kung hindi? Isa pang magandang punto sa depinisyong ipinahayag sa talatang ito na iba ang wikang pasulat sa wikang pasalita o pagbigkas. Mangyari lang din lamang, ayon sa depinisyon ng register na nag-iiba ang wikang ating ginagamit depende sa sitwasyong ating kinapapalooban: kung tayo man ay nasa loob ng silid-aralan e pormal, at kung kasama ang ating mga kaibigan ay di pormal. Magkaiba talaga. Bakit nga ba, sa kung isang wika lang naman ang ginagamit, e bakas pa rin ang malinaw na pagkakaiba sa wikang ginagamit sa pasulat at pabigkas ng mga tao? Mula rito, maaari kong sabihing nagkakaroon pa rin ng mga variety ang wika, hindi lamang base sa lokasyong heyograpikal, hindi lamang base sa uring kinapapalooban sa lipunan at hindi lamang sa bawat nag-iisang indibidwal, kundi mayroon ding variety ang wika depende sa kung sino ang iyong gustong padalhan ng mensahe. Sa kabila ng kaliwanagang ito, may tanong pa rin akong susubukang sagutin. Bakit magkaiba ang wikang pasulat at wikang pasalita? Laganap na, lalung-lalo dito sa unibersidad ang sinasabing ponolohikal na variety ng wikang Filipino na nagsasabing ‘kung ano ang bigkas ay siya ring baybay.’ Kung pasalita lang naman ang pag-uusapan, hindi naman na talaga kailangan pang magtalo dahil sa nagkakarinigan at nagkakasagutan lang naman ang mga tao sa bawat pakikipagtalastasang kanilang gagawin. Pero kung ipapasulat mo na sa kanila ang kanilang mga sinasabi, lalu na sa wikang Filipino, at kung may susunod pa sa ponolohikal na variety na nabanggit, magkakaroon pa rin ng maraming pagkakaiba mga isusulat na salita. Halimbawa na lamang, maaari kong isulat ang salitang phonology sa wikang Filipino sa dalawang magkaibang paraan: maaari itong maging fonoloji o ponolohiya. Kung talagang ayaw pang manghiram, tulad ng ilang mga puristang Filipino, gagamit pa ako ng isang salitang “malalim” na maaaring katumbas ng nabanggit na salita. Kung susumahin, nagkakaroon pa rin ng mga pagkakaiba sa mga pagkakaiba ng wikang ating ginagamit. Nagkakaroon ng pagkakaiba sapagkat nagbabago ang kalayaan ng isang tao kung hindi niya ramdam sa isang sitwasyon kung kailangan niyang pansining maigi ang wikang kanyang ginagamit.

---

[1] “Diglossia,” huling binago noong Hulyo 01, 2012,

[2] “Diglossia in the Philippines,” huling binago noong Hunyo 05, 2007,

[3] “Diglossia,” huling binago noong Hulyo 01, 2012,

Cotton Tail

Waterfalls. Wala akong maisip na pamagat. Pesteng mga pamagat. Mahaba ba dapat nilalagay rito? Hindi mo naman babasahin kapag nakita mong mahaba e. Lyrics na lang kaya? Hindi mo naman kakantahin malamang. Caption. Caption naman daw kasi. Kailangan ba? Baka nagpapapansin lang ako. E malupit naman ako magpapansin e. Joke lang. Hindi ako malupit. Si Trey Parker malupit. Si Chito Miranda malupit. Ako? Never naging malupit. Hindi mo alam kung bakit nandito ka na. Hindi mo alam. Hindi ka sure kung gusto mong ituloy. Natatakot ka. Feeling mo pinagtitripan ka. Feeling mo lang yun. Titingnan mo yung dulo. Tiningnan mo nga. Syempre joke lang, hindi mo tiningnan, pero titingnan mo talaga. Chinecheck mo na agad yung finish line? Puwede bang i-check ang daan bago ang race? Masisilip mo ba ang kalawakan ng karagatan kung trip mong maglayag? Kunwari may mapang ibinigay sa iyo, pero hindi mo naman ito magagamit nang maayos. Aasa ka pa rin sa sarili mo. Itutuloy mo pa ba? Gusto mo ba ito? Ginusto mo ba talaga? Minamanipula ka na ba? Hindi. Huwag kang makikinig sa boses sa isipan mo. Mag-concentrate ka sa nakikita at naririnig mo. Syempre nag-iisip ka pa rin. Iniisip mo kung bakit ka pa rin tumutuloy. Isasara mo na ba? Baka may malupit pa ring mangyari, kahit kanina pa wala. Matagal ka nang naghihintay. Naghihintay ka na lang sa wala. 

Flush

Gabi. Kagagaling lang ni Dighay sa school. Siyempre, pagdating niya sa bahay e kunwaring makikitang pagod na pagod siya ng nanay niya para hindi na siya pagraratratin pa ng mga tanong na kinabukasan e maririnig niya na naman.

Dighay: Kumain na po ako sa labas.

Nanay: Kumain ka na ba?

Dighay: Nag-KFC na po ako bago umuwi.

Nanay: Ah. Nagkasya ba pera mo?

Dighay: Opo. Sige na, aakyat na ako sa kuwarto ko. Ang dami ko pa yatang assignments.

Nanay: Magtoothbrush ka muna. Baka makatulog ka na naman sa lamesa mo. Magsuklay ka nga ng buhok mo. Ang gulu-gulo o! Ang laki-laki mo na, hindi ka pa rin maalaga sa sarili mo. Paano kang magkakagirlfriend niyan?

Dighay: Oo na po. Eto na po.

Matapos magpakitang-tao ni Dighay e tinuloy na ang pag-akyat sa kanyang binubuong mundo. Madilim. Ilaw lamang ng kanyang lamp shade na color blue ang nagbibigay ng katiting na liwanag sa kanyang silid. Kalahati lamang ng kama niya ang makikita habang ang kanyang lamesa at laptop na nakapatong dito ang kinasabikan niyang puntahan pagkasara niya ng pinto at ilock ito.

Dighay: Nakakatamad gumawa ng assignments.

As usual.

Dighay: Sana online si Crush.

Facebook. Yahoo Messenger. iTunes. Isinaksak na ni Dighay ang kanyang headphones at naghintay nang magload ang lahat ng kanyang pinasukan.

Game.

Dighay: Uy! Online si Crush! Syeeeeeet men. (nagtatype) Anong assignments natin Crush?

As usual.

Crush: Biology. Hindi ka ba nakikinig kanina? :))

Dighay: Hindi e! Hehehe!! :)) XD Nakakatamad kasi makinig. Boring. :/

Crush: :))

Dighay: Anong kailangan sa Bio?

Crush: Madali lang. Parts of a microscope. Pati types.

Dighay: Wala na? Yun lang??

Crush: Oo. :)) Tapos sa Filipino, magbasa tungkol kay Francisco Baltazar.

Dighay: Yun lang?? 

Crush: :)) Oo nga! :))

Dighay: Sige salamat! Buti na lang online ka. Hehe. :)

Crush: NP. :)

Napagtantong kokopya lang naman pala ng mga sagot sa internet si Dighay kung sisipag-sipagin siya. Hindi na niya kailangang maghukay sa Google dahil sa Francisco Baltazar at microscope lang naman pala ang ipahahanap niya sa Diyos. No hassle. NO HASSLE? Mamaya na yan.

Dighay: Ang dali lang naman pala ng assignments. Pero buti na lang nagtanong ako. Leche yung teacher namin sa Bio. Putangna maliit na bata tapos ang taray-taray. Katamad pakinggan. Tapos yung sa Filipino matandang mareklamo. Tanda-tanda na, nagrereklamo pa rin. Tangna dukutin ko nunal niya sa labi e.

Muling chineck ni Dighay ang pintuan niya kung nakalock na talaga. Nagbukas ng bagong tab...

Dighay: Sige.. SIGE.. uhh... uhh... UHH... FUCK FUCK PUTANG-- UHH. AHH!!!

Balik kay Crush.

Dighay: (nagtatype) Uy, salamat ulit ah. :))

Crush: 

Nakakatamad pa rin gumawa ng assignment. Nadagdagan pa ang pagod ni Dighay. Dahil sa hindi na naman siya sinagot ng crush niya, minabuti niya na lamang na mag-ikut-ikot muna sa Facebook.

Dighay: Putangna. Nakakatamad! Nakakatamad sa school. Sa bahay. Kahit saan puta. Putang ina nakakatamad.

Sa sobrang bagot ni Dighay sa buhay e nagstat na lang siya sa Facebook.

Dighay: (nagtatype) Nakakatamad talaga!

Napansin ng isa sa mga kaibigan ni Dighay ang kanyang status kaya sumagot ito sa pagpapapansin niya. Pagpapapansing sagot sa nagpapapansin.

Sinok: Tangnamo! Ano ba gusto mo?

Dighay: Tite.

Sinok. Gusto mo tite ko?

Dighay: Hindi. Gusto ni Crush.

Sinok: Tang ina mo, huwag mong isama syota ko rito.

Dighay: Tang ina ko? Bakit? Ayaw ba ng syota mo tite mo?

Sinok: Tang ina anong problema mo? Syempre gusto niya no?

Dighay: E tarantado ka pala e. Ano pang ikinagagalit mo sa sinabi ko kanina e gusto naman pala ni Crush yang titi mo?

Sinok: Tang ina mo walang bastusan. Gago ka gulpi ka sa akin bukas.

Dighay: Ikaw pa may ganang manggulpi? Putang ina bastos ba yung sinabi ko? Magpaplastikan na lang ba tayo rito? Kapag totoo tapos hindi madalas makita, bastos na agad? E tarantado ka pala e! Sana hindi na lang tayo ginawang ganito kung ayaw nating makita nang ganito: kung ano talaga ang gusto natin, kung ano talaga tayo. Magpapakitang-tao na lang ba lahat tayo rito? Putang inang yan.

Tinamad lalo si Dighay. Nagbukas ng bagong tab: Google.com.

You're Welcome

God ka nang God, e di ka nga marunong magpatawad?

Ano, gusto mo? Gusto mong aking iladlad?

Yang pagpapapansin mong walang patawad?

Huwag ka nang tatanga-tanga kung ayaw mong malaglag

Ano ba, nakikita ba talaga Siya o ika'y tungak na bulag?

Kapag tinira kayo nang ganito, feeling mo may palag

Kang titira pabalik para ano? Para magpaliwanag?

Ng ano? Kung paano kang nagiging mapalad?

May nangyaring malupit at masaya, si God na agad?

Kung sa bagay, wala naman akong damdaming sagad

Sa pagkamapangarapin mo; sa langit ay hangad

Pero kung mapangalandakin yang bunganga mong bangag

Sa Facebook o Twitter, pagtunganga'y saki'y labag

Sa katulad ng utak mong ang Ebanghelyo'y last week lang e nilipad

Na kung saan mang lugar, dala na ng hangin: karag-karag

Pilitin mo mang alalahanin, wala kang puso, HUNGKAG!

Butas yang dibdib mo, wag magmalinis, sawimpalad

At nagkakalat pa ng pictures, wow, maraming Tags,

Hits, Likes and Shares galing sa mga tulad mong internet fag

Magpopost ng ganito, sa internet naman nagbababad

Ni walang oras sa bible na pinababasa ni God

Photos ni Jesus sa timeline mo, wow, nakabilad

Galit na nakapulupot sa kaaway nama'y 'di kalag
Kumbaga sa laro, yang utak mo lag

Sige, padyak pa! Maraming uling, idagdag

Sa utak mong mangmang, aamin ding banayad,

Sa balak mong magpakitang-tao lamang, hatak ng kasikatan ay bihag,

Sa gimik mong walang lamang pagpapakatanyag,

Sa plastik mong yang madaling mabarag,

Itigil mo na ang nakahahawang kamandag

Pinakamasarap na Feeling #3

Dapat

Forever nang masarap ang leche flan. Matamis. Pati yung syrup. Yung lahat. Buong leche flan. Masaya simutin. Kahit malagkit sa mukha, okay lang. Wala nang tanung-tanong kapag kumakain. Wala nang manners-manners kapag nasa hapag. Basta't alam mong ubusin yung gusto mong pagkain, ngatngat lang. Wala kang pakialam sa iba. Mga tao lang din naman ang gumagawa at nag-uumimbento ng tama. Wala naman talagang tama. Tao ka rin naman. Wala ka nga lang pikachu sa bulsa. 

Forever na rin masarap ang siomai. Steamed. Okay lang, malambot. Hindi sinlambot ng mamon. Malambot yung siomai wrapper. Okay na rin, sumasabay sa lambot ng karne. Kahit ano, hipon. Beef. Pork. Chick. Gulay. Kahit ano, carrots. Basta siomai. Kahit may itlog ng pugo, okay lang talaga. Forever na talaga silang masarap. Ikaw maghahanda, bibigyan ka lang talaga ng siomai. Pipisilan mo ng kalamansi, tapos lalagyan mo ng toyo. Padagdagan mo na rin ng chili. Masarap yung chili. Ang akala ko dati, yung balat yung maanghang sa sili. Yung buto raw pala. Puwede ring fried. Gusto ko yung fried. Malutong. Lahat ng malutong na pagkain, masarap. Chicharon, mani, bawang, balat. Lahat. Hindi lang sa basta malutong ang fried siomai kaya masarap. Iba yung lasa niya sa nakasanayang steamed. Feeling ko lang naman. O mas gusto lang talaga ng bibig ko yung malulutong. Lutong. Pakitong-kitong.

Forever nang masarap ang kapeng ako ang nagtimpla. Secret.

Forever nang nakapandidiri ang okra. Para kang nakikipaglawayan sa kung sinuman. Kadiri. Ayoko nang isipin. Kapag kumakain ka ng okra, may kasamang laway ng iba. Kaso napipilitan pa rin akong kumain ng okra kapag nasa pakbet. Nakasanayan ko na kasing kainin lahat ng pagkain malalagay sa plato ko kapag nakaupo na ako sa hapag. Ayokong nagtitira, parang ampangit. Baka na rin kasi maoffend yung nagluto. Kung ako man yung magluluto, panghihinaan din naman siguro ako ng loob kapag may tinabi sa niluto ko, kapag walang pumansin sa ginawa ko, kapag dinedma lang ang ipinundar ko.

Pinakamasarap na Feeling #11.5

Okay na? Kumain ng munggo. Bumili ng bagoong. Mamitas o magnakaw ng mangga sa kapitbahay. Pagsabayin. Bumili ng shawarma, palagyan ng chili sauce. Kainin. Magtimpla ng chocolate milk, damihan ang chocolate. Magpaluto ng adobong pusit sa lola. Ulamin. Maghintay. Huwag lalabas ng bahay. Hihilab? Enjoy.

Susubukan Ko 'Yan, Panlaman sa Utak Hindi Tiyan

Yung Facebook profile mo, parang CRS, kanina ko pa binabalik-balikan
Ang cute ng picture, may kutis mong malinis, nanaising halik-halikan
Mga linya, gusto kong ipraktis, nang maunawaan
Mahal kita, yung buhay mo oh please akin na lang
Ang korni na, parang ipis, ang sarap tapakan
Kokornerin, lalapitan, tsitsinelasin, lalabas ang laman
Cinareer ang pagpaslang, sobrang intense ng laban
Yung kay Pacquiao, shit, imbis na pagtulungan
Yung mga tao at pulitiko mabilis na pinagpustahan
Sa karerahan, ang pagtakbo nang labis ng kabayong hinihingal
Todong tatadyak ang mga tirador at tugis na tandang
Balbasero, maputi na ang buhok, hugis ng mukha'y buwan
Maraming naaalala, mula beginning hanggang finish ng nakaraan
Ako'y naiinis, dahil sa history ay walang kaalaman
Kaya mga sinasabi'y shit, boring at walang laman
Ang tulang ito parang sa disco, maingay pero walang maintindihan
Pero matagal pa ring inisip ko para mapagtiyagaan
Na parang CRS, na kanina ko pang binabalik-balikan
Mamintis na hihina ang boses, whisper sa kawalan
Careless, I feel, kapag hinimas mo ang aking tiyan
You won't fail, parang Christmas, sobrang kasiyahan
Pag wala ka, parang CRS, handa akong maghintay hanggang sa katapusan

Darating

Hindi ko alam kung kailangan kong maghanda

Maganda na rin naman yung mga bagay na pinagkakasya

Sa isang maliit na box, libro, panty.

Pero bakit? Hindi ko naman na talagang ginustong sumakop

ng mga alaalang mahirap isipin kung titiklop

O nagpapapansin lang

Sama-sama silang gumagawa ng mga gagambang

Halos sabay-sabay na ring sumasapot

Sa mga walang saplot, sapot, supot

Supot ng mga alaalang hindi masigurado

Kung kailangan bang sunugin, irecycle

para kunwari tumutulong ako sa mga puno

Boobs, tite, puke, malamang mga tao

Naghuhubad para lang mahiya

Nagsasaplot para lang mapagsabihan, magtago

Sa loob ng damit, ng maskara, ng kasinungalingan

Kasinungalingang tumutuon sa tama, sa totoo

Sa tunay na hinahanap ng mga tao

Wala naman talagang bayag, atay, o buhok

Bulbol sa siko, bulbol sa tuhod, bulbol na dila

Bulbol sa dila, idadaan na lang sa ngipin, sa flash

Ngingiti, bibili ng plastic cover para balutan

Ang sarili, itago sa iba

Sayang lang ang puno

Dahan-dahan muna, mawawala ang liwanag

Kunwaring mag-eexercise ng leeg, ng ulo

ng buhok, basa.

Minsan talaga basa.

Pagpapawisan kaunti, tapos pahinga

kaunti lang din

Akala mo'y bumubulong ka na lang, pero hindi na talaga

Bilis, wala nang naririnig, nakikita

Pipikit, didilat, sisilip

Bilis, pawis, malinis

Kailangan nang maglinis

Luc

Ang pelikula ay tungkol sa isang lalaking nangarap maging isang ganap na babae. Hindi man niyang napansin agad, at hindi niya rin naman ginusto, naging daan ang kick boxing para matupad ang kanyang pinakapinapangarap. Naging isang magandang ironiya ito para sa akin sapagkat kung sino pa ang mas madalas na makitang mahina ng lipunan ay siya pang mas nakapagtaguyod ng tunay na lakas, hindi lamang sa mula sa panlabas ngunit pati na rin sa panloob na pagpapakilala ng sarili. Isa si Toom sa mga nabubuhay na tao lamang din, ngunit sumisira sa mga “pinagbabatayan at kinokondisyong” pamantayang nakadikit sa pangangatawan ng isang nilalang, na magsisilbing hantungan ng kanyang magiging papel at responsibilidad sa buhay. Nagustuhan ko ang palabas sapagkat nagamit ni Toom ang pangangatawang nagkataon ay napunta sa kanya para makamit ang pangangatawang ginugusto niya talagang panatilihan. Kadiri man para sa akin ang pagpapasex change dahil sa operasyong pagtatanggal ng ari, nakatutuwang isiping may mga tao bumabalikwas sa idinidikta ng lipunan kaugnay ng matinding pagbase sa pangangatawan. Isa akong malaking tagahanga ng mga taong inaabot ang mga gusto nila at hindi nagpapatalo sa mga “tama” sa lipunang kanilang ginagalawan.

Nais ko ring pansinin ang sinabi ng kanyang ina sa simula na hindi dapat nagpapahaba ng buhok ang lalaki. Hindi rin daw dapat nagsusuot ng pambabae ang isang lalaki dahil sa pagtatawanan lamang siya. Mula rito, sa isang mababaw na pagtingin, mukhang ayaw lang mapahamak ng ina ang kanyang anak. Tama nga namang tingnang ayaw ng isang ina na nahihirapan at pinagtitripan ang kanyang anak. Kung nasasaktan ang anak marahil ay masakit din ito para sa kanyang mga magulang. Maganda na rin namang hindi pinahihirapan at nagagawa ang gusto ng mga magulang, ngunit sa mas malalim na pagtingin, sumusunod sa social construction ang ina. Marahil ay hindi pa nila tanggap ng kanyang asawa ang ninanais na kasarian ng kanilang anak. At dahil nga sa madalas na pagtuunan ng pansin ang mga bakla o bading, mas pinipili nila ang direksyong makabubuti para sa kanilang anak. O makabubuti nga ba talaga? Makabubuti ba ang pagpigil sa gusto ng anak kung wala naman itong halos na panama sa kanyang kinabukasan? Makapagpaphirap ba ang kanyang pagiging bakla sa pagkamit niya ng kanyang pangarap? Pinaghirapang sagutin ni Toom ang mga katanungang ito ng kanyang mga magulang. Ipit man sa ilang mga diskriminasyon, naitulak pa rin ng tinaguriang Beautiful Boxer ang kanyang sarili sa dulo ng kanyang minimithi.

Sa huli, nais ko na ring pansinin ang isang linya ni Toom, “In the ring, you have no choice.” Sinabi niya ito dahil sa kailangan niya talagang talunin ang kanyang mga kalaban. Kahit na sa paminsan-minsa’y nakikita niyang nahihirapan siya sa paghihirap ng kanyang kalaban, kailangan niya pa ring ituloy ang laban. Hindi niya lamang ito ipinakita sa ring kundi maging na rin sa labas ng stadium, sa kanyang buong reyalidad. Ang ring na iyon ay hindi ang pagkulong ng lipunan sa mga nararapat mo lang na gawin kundi wala kang ibang puwedeng gawin kundi ipaglaban mo ang gusto mo kahit ano pa mang idikta sa iyo ng iyong mga manonood.

Passenger's Seat?

Para sa mga Organizers?

1. Ano po yung mga usual dates na idinaraos ang Santacruzan sa lugar ninyo?
2. Bakit niyo po napili ang mga ganitong linggo? Anong oras? Bakit ganoong oras po?
3. Mula saan po nagsisimula ang prusisyon? Paano po ang ikot ng prusisyon? May kasama po bang mga sakristan at pari?
4. Kayu-kayo rin po ba ang pumipili ng mga Reyna at Hermana?
5. May mga nagvovolunteer po ba para magreyna o hermana?
6. Anu-ano po ba ang batayan sa pagpili ninyo ng Reyna? Pangangatawan? Pagmumukha? Dapat ho ba e sexy? Maganda? SEKSING-SEKSI? NAGSALI NA PO BA KAYO NG MATABA? O KAHIT CHUBBY PARA WALA NAMANG MASAKTAN KUNG NAKAKABIT MAN ANG INYONG TIMBANG SA INYONG PAGTINGIN SA SARILI?
7. Isinasali niyo rin po ba yung mga mayayaman? Yung may kakayahang magsponsor sa mga gaganaping pangyayari patungkol sa simbahan?
8. May back-up po ba kayong plano kung sakaling umulan? Bumagyo? May nagkasakit na Reyna o kung sinuman? May nawalang mahalagang gamit? O sa madaling sabi e naghahanda ho ba kayo ng pamalit? Pamalit na tao? Pamalit na bagay o kung anuman?
9. Magkano ho ang nagagastos ninyo?
10. Bakit ninyo dinaraos ang ganitong okasyon?
11. Masaya ho ba kayo sa ginagawa ninyo?
12. Bakit ho iyon ang mga pamantayang napili at napagdesisyunan ninyo para sa pagpili ng mga Reyna o Hermana?
13. Naging Reyna o Hermana na ho ba kayo? Anong feeling? Anu-ano ang mga preparasyong ginawa ninyo bago idaos ang mismong Santacruzan?

Para sa mga napili nang Reyna o Hermana?

1. Anong feeling?
2. Pinili ho ba kayo o nagkusang-loob ho kayong sumali?
3. Anu-ano ang mga preparasyong ginawa ninyo para matugunan ang hinihingi sa inyo ng nasabing okasyon?
4. Magkano ang gastos?
5. Kung saka-sakali, gusto niyo pa bang umulit? Bakit?
6. Bakit po kayo sumali dati?

Para sa mga pari?

1. Magaganda ba yung mga sumasali? Masaya ba silang tingnan?
2. Ayos ba?
3. Maganda bang idinaraos ang mga ganitong okasyon?
4. Ano ang significance nito sa bibliya? Meron ba?
5. Gumagastos ba ang simbahan para rito? O pera ng mga organizers ang nagagamit? Sino ba talaga ang mga hinayupak na gumagastos para sa mga ganitong pagkakataon?
6. Kung sinu-sino lang ba ang puwedeng maging Reyna o Hermana?
7. Bakit ba bigla na lang may ganitong pagtingin sa mga babae? Anong klaseng pagtingin ang ganitong pagdaraos?

Astig

CLICK

Ang buong artikulo ay halata namang tungkol sa body language na naturang makikita sa maraming Pilipino. Mayroon naman kasing dalawang paraan ng komunikasyon: ang verbal, kung saan gumagamit ng mga salita ang makikipagtalastasan, at ang di verbal, kung saan walang kasamang salita ang pumapaloob sa nangyayaring o sisimulang pakikipagkomunikasyon. Nakapaloob na rin dito ang body language, na gumagamit ng alinmang parte ng katawan, basta madaling maihahatid sa iyong kinakausap ang nais na iparating na mensahe. Maaari ko na ring idagdag sa mga naunang nasabi patungkol sa body language na malaking nagpapatakbong bahagi nito ay ang kultura. Nakapaloob kasi ito, ang body language, sa kultura. Kung walang kultura, hindi magkakaroon ng ibig sabihin sa kahit na kanino ang alinmang inilalabas o ginagawa ng isang tao. Magiging lutang lamang ito kung wala itong pinaghuhugutang kultura. Nagkakaroon lamang ng ibig sabihin at katanggap-tanggap lamang ang isang body language o anumang verbal na komunikasyon, o sa madaling sabi, ang isang wika, kung may itinataguyod itong kultura.

           

Nakapaloob sa inilakip na artikulo ang pagkakaroon ng body language ng mga Pilipino mula sa pagbati, mga negatibong reaksyon o di katanggap-tanggap sa lipunang Pilipino at kinokonsiderang bastos sa kahit na kaninong Pilipino, tamang etiketa sa loob ng mga silid-Pilipino, pagkuha ng atensyon ng mga Pilipino, paggalang sa matatanda at ang usapin ng pagngiti sa pagitan ng bawat Pilipino. 

Ang pagbasa ko pa lamang sa unang bahagi ng pagbato ng mga body language ng isang Pilipino e napangiti na ako. Paano ba naman kasi, totoo nga namang madalas tayong bumati nang kilay lamang ang ating ginagamit, sabay ngingiti. Napatunayan ko na ito noong high school pa lamang ako. Mayroon kasi kaming gurong Hapon. Hindi ko naman namalayan agad na binati ko siya na gamit ang aking kilay. Napagtanto ko na lamang na hindi ito ginagamit sa mga hindi Pilipino nang ang aking gurong Hapon ay nag-bow, bilang sagot sa pagtaas ko ng kilay sa kanya. Nakakatawa man, mas madali kong naintindihang may mga bagay na ginagawa ang mga Pilipinong natural nga lang talaga sa atin, hindi natin madalas namamalayan at tanging sa Pilipinas lang talaga ginagamit. Ginagamit lang din natin ang pagtaas ng kilay na bating ito kapag siguro’y nagmamadali tayo at walang oras makipag-usap sa ating binabati. Maaaring ginagamit din ang pagbating ito kapag hindi tayo naging masyadong malapit sa nais nating batiin. Madalas ding gamitin ito sa mga kaedad lamang o may maiikling agwat lamang ng edad na binabati pero miminsan o hindi naman talaga na ginagamit sa mga matatanda sa atin. 

Mula rito, gusto ko nang ipasok ang binabanggit ng artikulo na may mataas tayong paggalang sa matatanda natin. Hindi man nabanggit kung anong tawag, pasok na pasok ito sa diwang Pilipino na pagmamano ang inilalarawan ng nagsulat. Ang pagmamano ay madalas pa ring makikita sa tuwing may nagkakasalubong na magkapamilyang Pilipino pero may iilan na ngayong humahalik na lang sa kanilang matatanda. Maaaring pinipili na lamang ng matatandang halikan sila dahil siguro’y ang pagmano ang nagpapaalala sa kanilang matanda na sila. Kung titingnan nating mabuti, ang pagkakaron marahil ng edad sa kontekstong Pilipino ay mabigat at malaki ang ibig sabihin sa bawat indibidwal kaya ang pagmamano ay maaaring maging simbolo na ika’y matandang dapat igalang at may pinagdaanan na. 

Sa mga negatibong pagkilos naman sa kontekstong Pilipino, nabanggit sa artikulo ang pamemeywang, pagtitig nang masama at panduduro. Uunahin ko na ang pamemeywang. Ang pamememywang, sa paningin ng mga Pilipino ay naghahatid lamang ng mensaheng nakatataas ka o nagpapahiwatig ng mas mataas na awtoridad sa iyong kinakausap. Magiging bastos lamang ito kung gagawin sa harap ng nakatatandang kausap dahil sa nagmumukhang mas maalam na ngayon ang namemeywang kaysa sa matandang kanyang kinakausap. Sumunod na ay ang pagtitig nang masama. Popular naman na ito sa mga batang may ginagawa mali tapos idinadaan ng kanilang mga ina sa titig para magtumigil ang kanilang mga musmos sa patuloy na pangungulit. Ang pagtitig sa kontekstong Pilipino ay madalas na nakatatakot at nakapagdadala ng mabigat na pakiramdam, hindi lamang sa gumagawa, kundi sa ginagawan, wala mang lumalabas na salita sa bibig. Ipapasok ko na rin ang, “Makuha ka sa tingin!” ng mga Pilipino. Ang panghuli, ang panduduro ay isa pa ring bastos na pagkilos sa kinokomunika. Bastos ang dating nito sa kinakausap sapagkat mukhang pinipigilan mo siya sa kanyang patuloy na pagsasalita, o sa kanyang ginagawa. Madaling makapagpatigil ito ng ginagawa. May nakatatakot ding dating tulad ng pagtitig. Isa pang nakapaloob na usapin dito ay ang usapin ng mga hindi nakikitang nilalang. Ang pagturo lamang kung saan-saan sa Pilipinas ay nakatatakot sapagkat naniniwala ang maraming Pilipino na maaaring may maituro kang hindi mo nakikita. Ang maaaring sagot sa pagkakamaling ito ay ang pagkagat sa ipinanturong daliri. Ang psst, o pangkuha ng atensyon ng mga Pilipino ay simbilis lamang ng ginagawang pang-ikot ulo ng pantawag na hoy. Ang psst at hoy ay bastos din ang dating ngunit wala tayong magagawa, kahit na sinong gumawa o sumigaw ng ganitong mga wika, madaling-madaling titingin ang mga Pilipino kahit na hindi kilala ang boses na narinig. Ipinagtataka ko lamang ay kung bakit nakapaloob ito sa body language na artikulo e lumikha na ng tunog ang nakikipagkomunikasyon. Maaari bang ibig sabihin nito e kaya isinama ng sumulat ng artikulo ang pantawag na ito sapagkat wala namang umaangat na depinisyon sa diksyunaryo ang mga pangkuha ng atensyon ng mga Pilipino? 

Sa pagngiti naman, natawa rin ako sapagkat sa lahat na lamang ng pagkakataon ay nakangiti na parati ang mga Pilipino. Hindi naman nito ipinararating na baliw tayong mga Pilipino na kahit kailanman, kahit saanma’y nakangiti na lamang tayo, na kahit nahihirapan na tayo, kahit galit na galit na tayo e nakangiti pa rin tayo. Hindi naman sa lahat ng pagkakataon ay ganoon pero marahil ay may kaunting pinaghuhugutan pa rin ito sapagkat may mga nginingitian na lamang na problema ang mga Pilipino. Sabi nga ni Bamboo sa kanta niya na Noypi: “Sa dami mong problema, nakuha mo pang ngumit. Noypi ka nga. Astig.” Ganito man, may mas malalim pa akong pagtingin kung susuriing mabuti ang sinasabi ng artikulo na parati na lamang tayong nakangiti. Nais ko sanang ipuntong masayahin lang talaga tayong mga Pilipino. Pantulak na rito na madali tayong mapangiti. Mahilig tayo sa mga piyesta, sa mga kasiyahan. Madadaldal ang mga Pilipino sa ibang bansa, ayaw natin ng nakababasag na katahimikan. Ang katahimikan sa atin ay malungkot. Ayaw natin ng malungkot, mahilig tayong mga Pilipino sa maingay na paligid, sa maraming makakausap, sa maraming kaibigan, sa masaya.

           

Sa lahat-lahat, natuwa naman ako sa nabasa kong artikulo tungkol sa body language ng mga Pilipino. Nawa’y hindi na ito mabura sa ating mga Pilipino, lalo na’t ngayo’y bumibilis na ang daloy ng komunikasyon dahil sa internet at cellphone. Maganda na ring nakikipag-usap tayo sa labas ng bahay, nakikisalamuha nang nakikita at nakakasama ang kinakausap, nararamdaman nang direkta at walang hiya ang katawan at ngiting Pilipino.

Pinakamasarap na Feeling #2

Hintaying mag-summer. Okay na? Magtimpla ng kape sa tumbler. Huwag gagamit ng mainit na tubig para sa buong tumbler na puno ngunit gumamit lamang ng mainit para tunawin ang kape. Saka lagyan ng malamig na tubig at timplahing mabuti. Ilagay sa ref. Hintaying dapuan ng antok na imposible nang labanan. Bago matulog, inumin ang kapeng inihanda sa ref. Ubusin. Magsipilyo bago magpakasarap sa lambot ng kumot at unan dahil sa ang pangit talaga ng feeling na matutulog nang kaiinom lamang ng kape. Kapag nagising nang madaling araw, iyong mararamdaman ang uhaw na gustung-gustong mapawi. Kumuha ng malamig na tubig mula sa ref at uminom. Siguraduhing wala kang naaalalang nakakatakot kapag nasa bahaging ito na ng pinakamasarap na feeling. Pero dahil tanga ang sumusulat ng instructions e maaalala mo ang isang babaeng nakatingin sa iyo habang unti-unti siyang lumalapit. Matapos uminom at makipagkuwentuhan sa white lady e bumalik na sa kama. Ulit-ulitin hanggang sa mapawi na nang lubusan ang uhaw. Enjoy.

Calweytabs

"Kalbo!" sigaw ni Miles, isang maliit na bata, matapos akong batuhin ng lupa. Halata naman na sigurong bagong gupit ako bago bumalik sa Gawad Kalinga (GK) site, para magpala ng lupa at mga bato mula sa likod-bahay ng binubuong tahanan nina Miles at ng kanyang pamilya, at dalhin ang mga nabungkal sa isa pang bakanteng lugar. Nginitian ko lamang siya at tinanong kung bakit niya kami binabato ng bato at lupa, lalung-lalo na sa akin, at kung bakit parati na lamang siyang galit sa lahat ng tao sa buong mundo. Hindi niya sinagot ang alinman sa aking mga katanungan. Madali niya lamang silang kinalilimutan, at agad-agad na babalik sa pambubully sa akin o kaya nama'y sa iba niyang mga kalaro kapag nagsawa na siyang dumihan ako at pagtripan. Habang ginugulo niya ako e tinawag na siya ng kanyang ina para magtanghalian. Napansin din kami ng kanyang ina kaya kami'y inimbita na rin. Siyempre nahiya naman kami kaya sinabi na lamang naming saka na kami kakain kapag marami na kaming nagawa at sobrang pagod na pagod na kami. Malapit lamang ang kusina at kainang kuwarto mula sa pinagbubungkalan naming lugar kaya dinig na dinig ko pa rin ang boses ni Miles na nakikipag-usap sa kanyang ina. "O magdadasal muna tayo", sabi ng kanyang ina. "Ako! Ako ang magli-lead!" - nang marinig ko ito mula kay Miles e napangiti talaga ako at napabulong sa sarili na hindi naman pala ganoon kapilyo ang bata. Iyon o gusto niya lang magpapansin sa aming nagtratrabaho roon dahil alam niyang naririnig namin sila. Pero siyempre yung una na lang yung inatupag kong itulak sa aking sarili, pampatanggal-pagod din.

Kapag tapos na akong magtanghalian nang mabilis para makausap at makasama sina Miles at Popoy, naghihintay ako sa labas ng aming tinutuluyang bahay roon na pahingahan. Minsan, niyayaya ko si Popoy na maglaro ng piko habang naghihintay pa ang iba kong kaklase na matapos sa kanilang tanghalian. Tae, hindi ako nanalo kailanman kay Popoy sa piko. Palipat-lipat na pagpapalit ng paa para pikunin at palumpuhin sa piko si Popoy pero parati na lang mapapatid at mapuputol ang papalapit na pintong pampaalis ng pagod. Kahit na hindi pa sila naliligo at magugulo silang mga bata, masaya pa rin akong kasama sila. Bata pa sila, ako rin naman. Dumaan din ako sa pagiging maliit, kinailangan ko rin naman ng mga bagong kaibigan, kinailangan ko rin naman ng mga kaibigan, kaya heto ako, sinusubukang maging kaibigan para sa kanila. Ginusto ko rin namang magkaroon ng mga bagong kaibigan. Lagi akong masaya sa tuwing nakikipag-usap ako sa kanila, kahit na minsan e pinagtitripan nila ako o ako ang nantitrip sa kanila nang hindi nila namamalayan agad.

Madalas iwasan ng mga tao ang mga lugar ng katulad ng kina Popoy at Miles dahil sa tingin nila e marurumi ang mga nakatira roon, maraming kriminal at puro pangit. Bakit nga ba naitutulak na agad sa mga ganitong lugar sa may hawak na salaming masasama silang mga tao. Parati namang mali ang sinasabi pero bakit ganoon pa rin mag-isip ang karamihan sa atin? May mukha nga ba talagang holdaper at bastos? Lahat ng nakasalamuha ko sa GK site na iyon ay mababait at masasayahing mga tao. Sa pinakamadaling paraan e sana'y nakikita sila ng marami pang tao bilang kapantay ng kagustuhan at pamamalakad sa buhay.

Sa tuwing aalis na kami mula sa site matapos magbungkal, magtulak, magbuhat, maghalo at magkung-anu-ano pa, parati kong nararamdaman at iniisip na mamimiss ko talaga ang mga araw na itinuloy at ipinanatili ko sa lugar nina Popoy at Miles. Ang mga araw na tumulong kami sa pagbuo ng mga bagong tahanan, ang mga araw na nagtatawanan kami sa bawat jokes na ibabato ng bawat kasama sa site, ang mga araw na nakipagkuwentuhan at nakipaglaro kami, ang mga araw na unti-unti kaming naging bahagi sa pagtataguyod at pagtulak paitaas ng kanilang tiwala sa sarili at pag-asa pang may ihaharap na ngiti sa araw-araw. Hindi ko lamang mamimiss ang mga pinaggagagawa namin sa GK site ngunit pati na rin ang mga taong nakasalamuha namin.

Si Miles, na hindi tumigil sa pampapower trip sa amin, na humihingi ng libreng isaw at softdrinks matapos kaming batuhin ng mga bato at lupa, na nakikipaglaro sa kanyang Kuya Rain, ay isang batang aking maaalala. Minsa'y nagdala ako ng PSP sa GK site. Nang makita niya itong nilalaro ko, nagpupumilit siyang pahiramin ko siya dahil magtatrabaho pa naman daw ako, kahit na kani-kanina lamang e kung anu-anong malulupit na mga bagay ang pinagsasasabi niya sa akin. Sinabi ko sa kanya na parati niya na lang akong pinagtitripan at hindi ko pinahihiram ng PSP ang mga batang pinagtitripan ako. Pero hindi siya kailanman nakinig; nagpatuloy lamang siya sa pagpilit sa akin na pahiramin ko na siya ng PSP. Naubos ang baterya ng aking PSP kaya inilabas ko na ang cellphone ko. Iyon naman ang nilaro ko, at iyon na rin lang ang pinagpupumilit ni Miles na hiramin sa akin. Napansin kong kailangan na naming bumalik sa trabaho noon kaya ibinigay ko na kay Miles ang aking cellphone. Pinahiram ko lang naman. Hindi ako nakatanggap ng pasasalamat mula sa musmos pero pinagbigyan ko na rin dahil sa nakita kong tuwang-tuwa naman siya sa kanyang bagong kinaaatupagan.

Si Popoy, ang aking mortal na kaaway sa piko, ay hindi na nawalan ng bakas ng kasiyahan sa kanyang mukha. Parati ko na lang siyang nakikitang nakangiti. Buo at tapos na ang kanilang bahay pero nakikita ko pa rin siyang tumutulong sa pag-aayos pa ng ibang mga bahay. Hindi niya alintana ang mga batang kaedad niya na naglalaro ng kani-kanilang mga bola at pogs habang siya's mas ninanais na tumulong sa mga nagtratrabaho. Ito ang gustung-gusto ko sa kanya. Ni hindi siya nagrereklamo sa init at duming kumakapit sa kanyang damit at katawan habang ang kanyang mga kaibigan ay laro lamang nang laro at siya'y trabaho lamang nang trabaho, tapos masaya pa siya sa kanyang ginagawa.

Si Kuya Ronnie, na parating nandoon para mag-back up sa mga joke ko at pagpapatawa, ay hindi naubusan ng enerhiyang magpasigla at magbigay lakas sa mga nagtratrabahong nais lumimot sa hirap at pagod na kanilang nararanasan. Nandiyan siya parati upang pawiin hindi lamang ang pagod, kundi ang katahimikang mas nakadaragdag pa sa hirap ng aming ginagawa. Siya ang nagpakita sa lahat na kailangan nating mag-enjoy, kailangan mag-enjoy ng lahat, nasaanmang hirap ang dinaranas, alinmang problema ang kinakaharap, ilanmang bad trip na prof at pesteng grades ang lalamutak sa ating kasiyahan.

Ang mga taong ito, kasama na rin ang ilan pang hindi na ako nagkaroon pa ng pagkakataong alamin ang mga ngalan, dagdag na rin ang mga kuwela ko pang mga kaklase, ang nagpaalala sa aking kailangang parati tayong masaya. Huwag tayong magpatalo, parati naman sigurong may bukas, parating may mga kaibigan diyan, naghihintay lang na malapitan at makausap. Kahit na malaking oras ang kinakaltas ng kailangang kumpletohing oras sa CWTS mula sa oras ng aking masayang paglalaro, naging masaya pa rin ang aking pananatili sa GK site. Hindi lamang ang pagbubuhat, pagpapala at pagtutulak ang aking mamimiss, kundi pati na rin ang pagkain ng libreng mangga sabay sawsaw sa bagoong isda, o kaya nama'y simpleng paglalaro lang ng basketball o pakikipagkuwentuhan at tawanan kasama ang mga bagong kaibigan. Lahat ng ito'y nakagaganap, sulit at higit sa lahat, libre.

Pinakamasarap na Feeling #20

Hintaying mag-summer, para sa maximum effect. Pero dahil tinatamad ka na naman maghintay, huwag nang hintayin ang summer. Kapag excited ka na talaga, bumili ng... wait, wala ka nga palang pera. Kumuha ng sobrang lamig na inumin. Pero dahil walang kuwenta yung refrigerator niyo sa bahay, pumunta ng 7 Eleven o kaya ng Starbucks. Bumili ng malamig na inumin. Dire-diretsong sipsipin ang biniling pampasosyal sa mata ng karamihan hanggang sa sumakit ang ulo, manlamig ang utak at mapahawak sa tuktok ng iyong ulo. Okay lang yan, masakit talaga ang brain freeze. Hintaying mawala ang panggagago sa utak. Ulitin hanggang sa maubos ang inumin at pera. Enjoy.

Pinakamasarap na Feeling #11

Bumili ng tinapay, mas maigi siguro kung Gardenia Tasty o yung lokal na pandesal sa pinakamalapit na bakery sa bahay niyo. Bumili rin ng condensed milk, kahit gaano kalaki, depende sa ipinag-aalburuto ng tiyan mo. Pag-uwi sa bahay, buksan lahat ng electric fan o air con. Tapos, dumeretso sa kusina. Kunin ang can opener na matagal mo nang gustong gamitin habang pinapanood mo ang gumagamit noong bata ka pa. Butasan sa magkabilang gilid ng biniling condensed milk na lata, basta alam mo na yung hitsura ng pinapagawa ko. Kung hindi mo alam, ituloy pa rin ang pagbukas sa lata. Pagkatapos butasan ang lata, maglabas ng tasa. Iyong tipo ng tasang madali mong masasawsawan. Ipatong sa tasa ang nabutasang lata. Maghintay nang 5-10 minutes o hintayin na lamang sumigaw ang nanay mo ng, "Putang ina mong bata ka! Ano na namang balak mo sa buhay?! Tingnan mo ang dami na namang langgam!" Huwag nang makipag-away pa sa nanay, hindi mo pa nararanasan ang naranasan niya. Kaya kapag naghihilamos ka na ng laway ng nanay mo, huwag ka pa ring sasagot. Matapos mag-fade ng boses ng nanay mo e kumuha ng isang tinapay at ilublob sa pinunuang tasa. Isubo ang isinawsaw na tinapay. Gawin hanggang sa magsawa ang tiyan. Enjoy.

Dual, Dual Plus

Nagsimula akong maglaro ng Gunbound noong Grade 6. Wala pa yata kaming internet noon kaya kunwari magbibisikleta ako kapag hapon na para lang pumunta sa internet cafe sa aming subdivision na kaunting lakad lamang e nandoon na ako. Suwerteng-suwerte kapag tulog pa mga tao sa bahay kapag umalis ako, hindi nila alam kung saan ko ililiko ang aking bisikleta. Madalas, pagkagaling sa eskuwela, kapagka natapos ko na agad yung walang kuwentang assignment, magpapaikot-ikot na muna ako sa bahay namin. Kahit ano - magkakalkal sa labas, magkakalkal sa loob, hihiga, uupo, magbabasa, manonood ng commercials sa TV, manonood ng malulupit na produkto sa TV, tatawa sa mga teleserye, magbubukas ng ref, magbubukas ng gripo, maggigitara sandali, magbubukas ng ref, iihi kunwari, iinom, tapos iihi na naman - basta huwag lang akong aalis agad-agad pagkatapos na pagkatapos kong gumawa ng assignment. Minsan kasi, tatawag si Nanay, tantyado niya na kung anong oras ako nasa bahay. Minsan naman, feeling ko pagagalitan ako kapag umalis ako agad ng bahay. Kagagaling ko lang ng labas ng bahay tapos lalabas na naman ako ng bahay. Hindi ko naman naisip na ngayong college ko lang gugustuhing umuuwi na lang parati sa Cavite, sa aming bahay, sa aking pinakamamahal na tahanan. Noong elementary ako, ay nako, hindi! Ayaw na ayaw kong nananatili sa loob ng aming bahay. Ewan ko ba. Feeling ko ang init. Feeling ko mababaliw lang ako kapag hindi ako lumabas ng bahay. Feeling ko, marami akong mamimiss, maraming mapalalampas na malulupit na bagay. Feeling ko, out ako kapag wala ako sa labas.

Ni hindi ko inisip noon na mas masaya naman sa loob ng bahay. Hindi. Sayang ang aking bisikleta. Feeling ko talaga gusto kong lumalabas at ayaw na ayaw ko sa loob ng bahay. Feeling ko mababaliw lang ako kapag wala akong magagawa. Feeling ko ang pangit-pangit lang ng nasa loob ng aming bahay. Feeling ko lang pala iyon. Ngayong college, gustung-gusto ko nang umuuwi rito sa amin. Hindi ko lang sigurado kung dahil nga lang ba sa internet. Siguro nga isa na yung internet. Iba na rin yung mabilis, at libreng internet no. Libre kasi nanay ko ang nagbabayad. Pero di ba? Libre pa rin. Tapos e gamay ko pa yung bilis at tabs ng laptop ko, edi mas mabilis. Tipong sanayan lang tapos na yung mga nais mo, mas mabilis pa sa inaakala ng iba at sabay na sabay sa alok ng bugso mo. Kapag wala rin ako sa bahay namin, namimiss ko rin yung lutong bahay. Oo nga, may Lutong Bahay sa UP, e nauulit lang naman yung mga ulam. Tsaka kung maglulutong bahay lang din ako sa mga food court sa mall, marami pa ring tao. Hindi naman maraming tao sa bahay namin. Yung mga tao sa loob ng dining room namin, kilala ko naman kapag kumakain ako. Hindi lang naman yung hapag at pagkain yung iniintindi ko kapag kumakain ako, siguro masaya na rin akong kilala ko yung mga taong makasasabay kong kakain, malayo man, malapit o palakad-lakad sila habang hinihila ang kani-kanilang spoiled na mga anak. Iba rin yung feeling ng bagong ligo at naliligo sa bahay at ng hindi sa bahay. Siyempre parang mas panatag yung kalooban ko kapag papatay ako ng ipis sa loob ng banyo ng bahay namin kasi puwede akong sumigaw ng, "PUTANG INA MONG IPIS KA!! BAKIT KA PA GINAWA KANG HINAYUPAK KA!! PUTANG INANG LEGS YAN! TANG INA MO!!!!!!" habang nagbababato ng tsinelas o kung ano pang mahahagilap ng kamay ko sa loob ng banyo. Tapos lulunurin ko siya ng tubig kahit na alam kong marunong siyang lumangoy at parang hindi naman siya nasasaktan ni nahihirapan sa ginagawa ko. Kapag inipis ako habang naliligo sa ibang bahay e parang negative agad yung armor ko. Hindi ko alam kung bakit nalulusaw na agad ako at bumibilis ang kabog sa dibdib ko. Paano kung tumakbo siya papalapit sa akin, puta nakahubad ako tapos baka bigla pang lumipad. Kadiri na, nakakatakot pa. Kadiri talaga yung kapag finifeel mo yung feeling kapag nafeel mo yung legs ng mga ipis sa katawan mo. As in, eww.

Masaya ring kasama yung mga aso namin. Nakakatuwa kapag sinasalubong ako ng mga aso namin. Parang mas namiss ko pa sila kaysa sa mga tao sa bahay namin. Masayang-masaya sila kapag nakikita nila ako. Hindi ko naman alam kung masaya naman talaga sila dahil namiss nila ako o feeling lang nila e bibigyan ko lang sila ng pagkain. Parang may pakiramdam lang kasi ako na hindi nabubusog yung mga aso namin. Parang hindi ko pa kasi sila nakikitang nabubusog. Sa tuwing may pagkain na lang ako na mabango yung amoy, kinakain na nila agad. Naaalala ko tuloy yung aso naming si Gela. First time naming magpakain ng pizza mula sa Pizza Hut. Yung crust lang naman yung binigay namin. Hindi lang namin mawari kung bakit binaon ni Gela yung kalahati nung crust na binigay namin sa kanya. Kinabukasan, hinukay niyang muli ang nasabing kalahating bahagi ng crust saka kinain. Puta ginawa ba namang ref yung lupa. Edi ayos. May pasave-save pang nalalaman 'tong asong 'to. Sa sobrang sarap ng natikman niyang tinapay e gusto niyang makain itong muli kung baka sakali'y hindi na siya muling bigyan pa ng kanyang amo.

Kapag lalabas na ako ng bahay, sisiguraduhin kong nagtagal naman ako sa loob. Kahit mainit pa, wala na akong pakialam sa kulay ng balat ko, basta makalabas ako ng bahay. Didiretso na ako noon sa internet cafe para lang makapaglaro ng Gunbound. Tinuruan lang ako mag-Gunbound ni Kuya. Yung basic lang. May angle, power, mobiles tapos bahala na ako sa iba. Siya yata yung nagturo sa akin ng pagbili ng tatlong Duals. Yung iba ko kasing kalaro, malimit na mga banong tulad ko e bumibili pa ng Medicine o kaya ng Teleport. Nasa loob-loob ko, ano yan kabadingan? Kung talagang giyera e giyera. Matutuwa pa ako kung makakatira nang dalawang beses yung kalaban ko pero kung nabawasan ko na siya at dadagdagan niya lang ulit yung buhay niya, leche nababadingan talaga ako. Hindi ko rin alam kung bakit. Basta, ang pangit. Ang pangit talaga kapag hindi nangyayari yung mga gusto mong mangyari, kahit na napag-isipan mo na rin naman pala yung posibleng mangyari na ayaw mo namang maranasan. Maganda na rin naman kasi yung natatapos agad yung laban ninyo, pero kung napapahaba pa dahil sa pesteng Wind at kabobohang Teleport, baka mangiyak-ngiyak ka na lang sa bulsa mo. Iba rin talaga kung may internet na kayo sa bahay.

Binigyan lang ako ng account ni Kuya sa Gunbound. Napataas ko naman nang kaunti yung level. Nagustuhan ko yung laro kasi madali lang namang intindihin. Kung nakapaglaro ka ng mga kanyon noon sa mga lumang computer, yung may angle at power din, marunong ka na rin ng Gunbound. Paramihin mo lang ang sasakyan, lahat e cute pa. Dadagdagan lang din ng power-ups tulad ng Dual kung saan maaari kang tumira nang dalawang beses, Teleport kung saan puwede kang lumipat ng puwesto at marami pang ibang power-ups maliban sa Dual na kadayaan na lamang. Wala akong naging paboritong Mobile sa Gunbound pero gustung-gusto ko yung Aduka. Habang tumatagal kasi ang laro, tumataas ang damage ng nasabing Mobile. Dumedepende kasi sa level ng Thor in-game ang magiging damage ng Shot 2 ng Aduka kaya kapag naging 8 on 8 ang laban e mabilis na tataas ang damage ng Aduka. Doon na rin siguro sumibol at sumikat ang tinaguriang Aduka Wars. Gunbound Philippines pa noon, puro Pilipino lang yung mga kalaro ko. Masaya kalaro kasi naiintindihan mo yung mga sinasabi ng mga kalaban at kakampi mo. Nakikipagkuwentuhan, asaran, tawanan. Hindi lang naman kasi yung gameplay yung habol ko sa mga online game, masaya na ring magkipag-interact sa mga taong online maliban sa YM at Friendster (Ito pa yung sikat noon). Kung wala akong paboritong Mobile, siguro may paborito naman akong room na cinecreate ng players, iyon nga, Aduka Wars. Mabilis kasi matapos dahil mabilis tumaas ang damage ng mga Aduka. Mabilis matapos, mabilis ang pera, mabilis ang experience, mabilis na lalaki ang Pilot mo. Masaya na sana yung Gunbound Philippines, kaso naisipang magmigrate ng nasabing server ng sikat na online shooting game.

Hindi ko naman alam ang detalye kung bakit pa lumipat sa international na server ang Pilipinas at wala na rin akong balak pang alamin. Ito lang yung nakakainis kasi: dinagdagan nila yung power-ups, at yung mga power-up na dagdag e nabibili at pagkalakas-lakas. Paano na lang yung mga hindi naman magbabalak gumastos nang malaki pero gusto pa ring makipaglaro sa lahat ng players? Ang pangit talaga. Tapos minsan dumating pa sa puntong lahat ng libreng rooms e Avatar On kung saan ang suot na damit ng character mo e pagaganahin ang stats na nakaattribute sa mga ito. Nakakainis talaga. Isa pang kahindutang idinagdag ng Gunbound World Champion (Ito yung nilipatan ng Gunbound PH) e yung bagong baog na Mobiles. Kasasagwa! Nakakairita! Dumami tuloy yung mga player na bumili ng avatar na malalakas, bibili rin sila ng power-ups, bibili rin sila ng Pets na may dagdag din sa performance ng kanilang characters at bibili pa ng kung anu-ano pa. Paano na yung noong environment lang ng Gunbound Philippines na lahat ng gamit ng characters e nagenerate lamang mula sa points at gold points na naeearn lamang sa paglalaro at walang bahid ng paggamit ng cash para lamang sa gusto mong masuot na Avatars? Paano na yung masayang hindi madayang gameplay ng mga luma at original na power-ups at Mobiles kung hahaluan na lang ng kabobohang madadayang hindi naman nakatutuwang mga bagong power-ups, mga alaga at sasakyan?

Hindi naman siguro lahat ng bago e maganda. Kaya talaga minsan, ayokong umaalis patungong bago, kasi baka magkamali lang ako at manghinayang tapos hindi na pala ako puwedeng bumalik sa kung saan e mas maganda sanang buhay at mga pagkakataon. Sunud-sunod na sayang na, sayang na talaga iyon kung maling tawid yung ginawa ko. Pero kasi, hindi ko pa rin talaga alam kung anong mangyayari sa kabila. Minsan suwerte, minsan malas. Puwede rin naman kasi sigurong magtimbang kung ano ang mas makabubuti. Hindi porket may nagsabing walang mapapala kung hindi susubukan o, kung gusto may paraan, o kaya naman walang nangyari sa mga taong hindi naman sumubok e sugod na lamang tayo nang sugod. Minsan, o siguro madalas (puta di ko talaga alam), malinaw ang mga tsansa, may mga signs and symbols na makikita o mararamdaman kung tama talaga ang ginagawa mo. Maganda na rin sigurong tama nga yung ginagawa mo at gusto mo naman yung ginagawa mo. Kung patungo naman sa pinapangarap mo yung ginagawa mo, o kaya nag-eenjoy ka naman sa ginagawa mo e why not? Hindi naman siguro nakapanghihinayang kapag inenjoy mo yung mga oras na patutungo naman sa inaakala ng marami na pagkakamali

Namimiss ko na ang Gunbound Philippines. Namimiss ko na rin tuloy yung mga araw na nakikipaglaro ako sa mga kaklase ko, kahit na ako lang yung bano sa amin. Namimiss ko na yung mga time na hindi mo na kailangang ispecify kung puwede ang bobong bagong power-ups at pets sa bawat room na lilikhain mo. Namimiss ko na yung mga araw na skills at saya lang yung iintindihin ko at hindi yung cash para sa kakornihan at kadayaan. Namimiss ko rin naman yung mga araw na magbibisikleta ako, pagbaba ko sa internet cafe e isang oras lang talaga yung ibinibigay ko sa paglalaro. Wala akong magagawa e, maliit lang yung baon ko. Pinagbabaon kasi kami ng kanin at ulam kaya yung pera e pangmeriendang ewan na lang. Kapagka nagsawa na ako katitira noon, magyuYoutube na lang ako. Manonood ng mga pinapapanood sa amin ni Kuya dati. Kapag naubos na, magpapakasawa na lang ako sa Happy Tree Friends. Kapag wala na talaga, uuwi na ako.

Pagdating ko sa bahay hindi nila tinatanong kung saan ako nanggaling. Saan nga ba manggagaling yung tao kapag nagbisikleta lang siya? Ang alam lang nila, nagbisikleta ako, paikut-ikot lang sa loob ng Mandarin. Sa sobrang tinagal-tagal ko sa labas para lamang sa patikim ng internet, gugustuhin ko pa rin umuwi. Ayaw na ayaw kong manatili sa loob ng bahay, kating-kati yung buong katawan kong lumabas at "magbisikleta", atat na atat na akong umalis sa pangit kong nakasasawang bahay, kahit na mainit, maraming gago at nakakairitang mga langaw, pero bakit gusto ko pa ring umuwi? Bakit parang gusto ko pa rin yung feeling ko e pangit kong bahay? Oo, kailangan ko ngang umuwi pero bakit namimiss ko pa rin, at ginugusto ko na lamang ulit yung inaayawan namin ng bisikleta ko apat na oras pa lamang ang nakararaan? Bakit gusto kong matulog, manatili ngayon sa bahay samantalang noon e gusto kong gising at wala sa bahay kapag hapon? Dahil ba sa napakarami kong oras noon? Marami rin naman akong oras ngayon ah. O sadyang nag-iiba lang talaga yung mga kinagugustuhan ko? Pero miss ko rin naman yung Gunbound? Pati yung pagbibiskleta? Nag-iiba rin naman yung environment? Marahil e may mga nagbabago, kahit na hindi ko pilitin at hindi ko talaga agad na napapansin. May mga nagbabago pa rin naman, kahit ayaw ko, kahit gusto ko. May pagbabago talaga. Hinding-hindi magbabago ang pagkakaroon ng pagbabago.

Two

Pinaglumaan
ni Allan Popa

Dito nakatago ang limot na puso
kasama ang sulat na inalagaan.
Pumpon ng bulaklak at singsing na tanso:
mga paalalang 'sinisilid sa kaban.

Balot na marahil ng nag-abong agiw
ang mga alay niyang panghuli ng loob:
lagas na talulot, kalawanging singsing,
nanilaw na papel at napiping tibok.

Dito 'binibilanggo ang alaala n'ya
na di ko masilip, di rin maitapon.
Takot na balikan ang lipas na saya;
humimlay na sumpang di maibabangon.

(Pulbusin mo anay ang kulungang kahon.
Palayain ako sa aking kahapon.)

Gotta Catch 'Em All

Sa tulang Pinaglumaan ni Allan Popa, makikita ang imahen ng isang napakalumang kabang sa labis nang mga pinagdaanang taon e inaagiw, inaalikabok na at inaanay, nalalagas at naninilaw. Kitang-kita ang pagiging luma na ng pinagtataguang lugar ng mga bagay-bagay na maraming pinaaalala sa persona. Sa ganito kalungkot na pagiging kulay ng iginuguhit na larawan sa aking diwa ng mga linya sa tula e mararamdaman ang pagiging makulay ng mga ipinapakitang imahen naman sa memorya ng mga sinasambit ng persona. Maaari ngang sabay na malulungkot ang ipinapakita ng persona sa tula at ng ipinapakita sa kanya ng kabang kanyang binabanggit ngunit nagiging masigla pa rin sa isipan ng persona ang uluhating ipinararamdam sa kanya ng matamlay na matamlay na pinaghihimlayan ng kanyang mga lumang hinihimay sa pagitan ng paghawak ng kanyang kamay nang malumanay ngunit may saysay. Maganda ring pansinin ang dahilan kung bakit nga ba tinatago pa rin ng persona ang mga bagay na makapagpapalungkot lamang sa kanya? Pasok dito ang usapin sa mga taong nagpapahalaga sa mga bagay na kung tutuusin e wala namang saysay sa ibang mga tao, sa kanilang mga sarili lamang. Ang paglalagay ng sentimental value sa mga bagay-bagay, ang mga bagay na iniingatan ng mga tao para lamang palungkutin ang kani-kanilang mga sarili. Kung madalas, ang tao e naghahanap ng mga bagay na makapagpapasaya sa kanya, may mga tao rin namang nakahanap ng mga bagay na iingatan nila para lamang tanggalin ang saya mula sa kanilang buhay. Bakit nga ba ganito ang mga tao?

Maganda rin ang naging tranpormasyon ng mga imahen sa simula ng akda na “kasama ang sulat na inalagaan.//Pumpon ng bulaklak at singsing na tanso” na naging “lagas na talulot, kalawanging singsing,//nanilaw na papel” sa sumunod na bahagi. Mula sa mukhang masaya namang pag-alala mula sa mga bagay mula sa pinaglumaang kaban e lumungkot na lamang ang pagkakalarawan ng persona sa mga bagay na nagpalungkot sa kanya. Makikita ang pag-iiba o biglaang pag-ikot ng emosyon ng persona mula sa pagkakakita ng mga bagay ng kanyang pilit na kinakalimutang pag-ibig. May binanggit tungkol sa isang sulat, isang bulaklak at isang singsing. Maaaring hindi natuloy ang kasal ng persona kaya naging matagal ang pagdala o pag-iingat na ginawa niya sa mga bagay na ito bago pa man niya pakawalan. Malaking bagay nga naman kasi ang kasal. Hindi mo mailuluwa na parang napaso sa kanin ikanga. Isang malaking hakbang sa buhay kasama ang tanging pinakamamahal ng persona ang hindi na tuloy kaya marahil ganoon na lamang katagal na panahon ang lumipas bago pa man niya pilit na iwanan na ang nakaraan matagal na kumapit sa kanya. Mahirap nga naman malamang na magparaya sa isang bagay na matagal nang plinano at ninais tapos bigla na lamang aagawin sa iyo nang walang paalam, nang labag sa iyong kalooban.

Sa sumunod pang bahagi e binanggit ng persona na hindi niya na masilip pa ang alaala ng kanyang namayapang pag-ibig ngunit hindi niya rin maitapon. Makikita ang paghihirap ng persona sa pilit niyang paglimot sa hindi na niya maala-alala. Gusto niyang ibalik ngunit gusto niya na ring iwanan. Hindi na siya makapili. Hirap na hirap na ang persona. Matindi nga ang pagkakakapit niya sa mga alaala ng kanyang nasawing kapalaran ngunit hindi na nagiging malinaw sa kanya ang mga dahilan ng kanilang pagsasama. Marahil ay unti-unti na niyang nakalilimutan ang mga bagay sa pagitan niya at ng kanyang yumaong iniirog. Maaaring sabihing sa paglipas ng panahon e nagagamot din ang sugat na naibaon sa kanyang puso. Time heals wounds ikanga. Hanggang sa bumigay na siya sa hirap ng pag-alala at pilit ng paglimot, at ipinaubaya niya na sa mga anay ang pagsira sa mga bagay na makapagpapaalala at makapagpapalungkot pa sa kanya. Nang mapagtanto na ng persona na unti-unti na niyang nakalilimutan ang saya at pagiging pabigat lamang ng mga bagay na iyon, muli niyang pinalakas ang kanyang loob at sinabi sa sariling nais na niyang lumaya sa kahapon.