truce

nagmamadaling papasok sa malambing na yakap ng init. medyo mayroong pagkibit na ibalibag ang wasto sanang pampagising, pero wala na, kumulo na rin naman nang hindi oras ang ulirat sa pagbabalik agad-agad ng hindi naman pinapapasok na bisita. may pagtatakang bakit pa kailangang disiplinahin ang dakot ng gagamba, gayong pasulpot-sulpot lang din naman ang sirit ng sapot hanggang sa magkabit-kabit na naman sila nang walang tigil, parang hindi tinuruang nauubos din ang lahat, maski pa ang iba't ibang akala at sinungaling na nagpupumilit bumangon matapos basagin nang paulit-ulit sa lababo.

pipihiting marahan ang gripo, ayaw ng may tumatalsik. natutuyo naman din, kaya lang, siyempre, may pag-iwas pa rin sa kakaunting irita, kahit ngayon man lang. hahagip lang din ng kakaunting sabon, sabay ipapahid sa dumi, hanggang sa lumipat na ang amoy nito sa espongha, manghang-mangha ka.

padadaluyin nang marahan ang banlaw, uubusin lahat ng lagkit at lasa. hahayaan lang na magbagong-anyo't kumintab nang mag-isa, at dapat ay hindi minamadali. ang madulas ay pagkabasag ng sarili habang pinanonood pa ng mga nagpapatuyo na lamang. sa susunod ka na lang bibili ng panibagong espongha.

prologue

sinabi ko na ba dati pa na ang kanyang ganyang estilo ay imposible naman talagang manakaw dahil lamang sa simpleng pangutya na ang bisa lang ng rumaragasang hangin ay dumaan lang at hindi mambulabog? mararamdamang ang ihip ay nakakapanibago nang saglit tapos, naiwan ka na lang nang walang iniiwan. mananatili kang blangko pa rin saka magtutuloy na humanap ng panibagong sasalubungin.

aksaya lamang ito sa oras. may iba pang mga dapat na atupagin. mas mabuti pa nga yatang lumabas at magmasid nang walang akit ngunit tamang timpla lang ng kape at buntot-buntot na buga. kitang-kita siguro ang ngiti ng luntian habang patuloy lang ang hiyaw sa iyong loob na walang ibang maaaring makapansin. aasim na lang bigla ang timpla hanggang sa humudyat na pilit ang iniiwasang sapit. utak mo lang naman ang pilipit.

at wala nang ibang hihigit pa sa iyo kung hindi ang mga binanggit nila tungkol sa 'yo. ang pagtakas ay nakakasawa na rin, hindi mo naman maikakaila. pati ang mga pato ng tadhana ay nagsiatrasan na. bagkus, pinupulot mo pa rin ang lahat ng mga iyo tungong ubusan na ng puwersa. magagalit ka nang magagalit sa iyong sarili, at hinding-hindi sa kanila. ang sisi ay madaling ibato kapag nagkandagulo-gulo na ang bawat bawi at wala nang nakakaalam kung saan nga ba at paano nga ba nag-umpisa ang lahat. hindi mo mauubos ang iyong kape. itatapon mo ang natira sa luntian bago ka pumasok at magsilid.

give it some time

i have never responded to sci-fi

or to breadsticks when i'm done

doing things i won't surely regret

while i fill weekend breaches alone.

these metaphors don't even matter

if i speak with sheer intent,

that i'd rather hear your spit

than suffer lifelong yelps.

stir up some gas, wipe off them sweats.

shit's about to echo against no threat

because i swear to god, i pray to you,

no amount shall pretend as big

as these motherfuckers drive through

masses with unpronounced guilt;

like are these mind webs even cared for

while i wait for my batch of breadsticks?

i don't really fucking know about you

but i'm about to holo some caught glimpse.

uncool banger

ang sining ay eskapo

sa reyalidad kung saan

siya rin ay nanggaling,

pansamantalang paglayo

at pagligaw sa sariling

matagal nang nahanap,

paglikhang may layong

ang buo nang espasyo'y

baluktutin at basagin

para lang sa kapayakang

maisilang ang kay tagal

nang bulok na bangkay.

there are no sides

tulad mo, tao rin ang nag-aalaga

ng mga hayop at halaman

na araw-araw mong inaasahang

magbibigay ng lakas pangkayod

na araw-araw ring nalalamon.

tao rin ang naghahatid sa 'yo

sa lunan na iyong destino

maging ang sasakyang ginamit,

tao ang may sukbit at sinabi,

hanggang sa dumaan sa kalsada

na tao rin ang may gawa.

init ng araw ay walang-wala

kapag nagsimula nang magbuo,

magtayo, at magsipag

ng taong hirap ay tinatiyaga.

sa tao lang din naman sila

sumusunod kapag may utos.

mga tao ring tinuruan dati

ng mga tao ring tinuruan dati.

tao rin ang mga nakikinig,

tao rin ang mga pasimuno.

tao ang madalas magsabi

aling bagay ang 'di biro.

at kung sakaling mamalasin,

at ang tao'y sumasapalya,

hindi ba't tao lamang din

nagbibigay-lunas sa kanya?

tao rin ang pumapansin,

sumisiyasat, nagtatanong

sa mga tao rin namang

pilit na pilit ang pagtatago

ng mga sarili na lulong

sa kahihiyang tao rin naman

ang nagpakulo't nagpakalat,

tulad ng taong sinasamba

ng mga tao ring tulad niya.

taong nag-iiba ang halaga

tuwing may taong naaapula

ang pag-iisip na para sa tao

nang sa hayop ang kumawala.

pero kung sakaling tao ka pa

para sa mga taong natitira,

tantong binuo ng tao ang tao,

at hindi mo kayang mag-isa.

company

as i drift into nothingness,

i let the little demons settle in.

these mock trials

have been going on

for a while now,

and every side of the room

pretends that it's always alright

to assume everything

is going to happen inevitably.

they are so sure they can see

that nothing ever happens

inside of me but absolute pity;

they disgrace me -- not that

i'm not used to uneasy gatherings.

my mail is full of malevolence,

and i try to to tell them this,

to let me speak, to let me

hear myself just once; but still,

they won't notice to ask of me

some sugar or some milk

while i sweep away

shattered glasses and silt,

minding if i have left time

for reading messages received.

as i am relieved into suffering

when i let the little demons out,

there's some denial,

it's fucking abysmal to lie down

getting comfy with my doom.

on notes

i am obsessed with lists

na hindi kailangang tapusin.

magmamadaling hahanap

ng instant panahon

para sa mga forever pakulo

that would never satiate

unwanted worries,

blaming anything else

but myself sa tuwing

may gulong magaganap

(tila 'di kinasabikang antala).

kikiskis at mandiriin

ang pagkukunwaring lutas

ng mga bagay-bagay

na pinasikat, pinakain,

minabuti't mini sundays,

hintulot lamang sa 'king

hangong pitifully priceless,

but i don't really mind this,

as long as i follow

what my heart believes

is right, how my eyes

feel when it's tight.

it has never been

about what's odd or even,

kundi kung paanong tatahakin

where the mind has never been.

 

 

strawpoint

ang dulo ba ay end,

o nasa simula rin?

kapagka nagtapos na,

maaaring mag-umpisa

muli, galing sa finish line

pauwi hanggang sa

mamaya-maya e

tutuldukan nang isa pang

sinulat na pangungusap.

lahat ay nauuwi

sa isang iglap.

the cycle

ang dulo ang unang magpapakilala

sa ‘yo at nang hindi mo namamalayan.

unti-unti ka niyang inuunti-unti

hanggang sa higit mo nang mapantayan

ang mga umpisa’t nasimulan,

mga higit pa sa higit na

at hindi pa nakikita, tulad mo,

ang bawat nakilalang bakit at paano

galing sa espasyong hindi rin mayari

ang sariling unawa sa taal na kuntento;

kung nilalaman nga ba ng habi’y

puno’t silbing maliwanagang konteksto.

itinakdang sumalimuot, bigyang-harang

ang bawat kabig, dahil saan pa nga ba

tutungong tunay kung maging

sa liriko ng lagos at laylayan

ay lihis lamang ang ligwakan?

sadyang walang pumilit tumahak

ngunit puntong sa ‘yo lamang iniliban

nang mapantayang higit hanggang

sa unti-unti mong mamalayang

nagpakilalang una sa iyo ang dulo.

thuds

i should just die on a table

working my ass off as always

on something not important

yet isn't a waste of time for me.

my heart would stop ticking,

i'd just collapse just then and there.

no one would be the sole suspect

but my own selfish habits.

it's not that i don't care at all,

but it would be pleasant for me

if i should just die on a table

and let me rest my deeds.

deathbed

kung gusto ko talagang maramdaman

ang labis-labis na kalungkutan,

ipadadama ko itong may pagdamay

kahit hindi ko inaasahan.

matatakot ang lahat sa aking lagay,

matagal ko na ring inasahan.

iibigin ko na lamang mamatay

nang matapos na ang aking laban

sa sarili, sa hinaharap,

sa mga kulay at nalalanghap,

sa mga paborito kong ulam at tv,

sa mga araw at mga ulap,

sa ulan, sa bagyo,

sa matinding sakit ng ulo.

lahat-lahat ay aking maaalala

ngunit hindi ni isang kuwento.

kung gusto ko talagang maramdaman

ang lahat-lahat ng kalungkutan,

ibigay niyo na lang sa akin

ang natitira kong kahilingan.

oh please!

ang ulan ay dumadating

gaya ng paso ng sabaw na higop.

hindi mo pa rin akalain

maski pang pansin ang pag-usok.

ayaw pauto sa kulimlim,

umaasang sa tsamba pa rin ang palad.

magagalit 'pag niyanig,

matutuwa 'pag tinupad.

hindi pansin ang pagmanipula

sa sariling pinapansin

ang pagmamanipula.

hindi na mamanipula ang sariling

minamanipula lamang ng pansin.

darating pa rin ang ulan,

manipulahin man o hindi.

ang tsamba ay traydor,

walang-wala kang ganti.

rotting

umiiksing lalo

ang kalsadang dinaraanan.

bawat ilang ulit na pagsaidsid,

ilang hibla rin ang napaparam.

tila may nabuburang landas

kahit pa hindi naman nabawasan.

biglang may nawawalang oras

kahit mga sasakya'y dagdagan.

babalik at uuwi,

aalis nang walang paalam.

umiksi nang lalo

ang kalsadang dinaanan.

sapot-sari

sino ba ang unang nagsabi ng tama,

at sino ang kanyang unang kausap?

saan sila unang nanahimik

nang matapyasan ang bawat ulat

bago pa sumambulat sa mga kalbo

na walang ibang ginawa

kundi alatan ang tiwala?

ano ang kanilang ibig,

maging mga ayaw?

paanong sumayad ng pagtahi

ng mga kurong 'di paagaw?

bakit kailangang magtimpi't

isukdol ang paghihintay

ng kung gaanong kawalang saysay

mga tinipid at pilipit na pangulay?

kailan ba silang titigil,

kailan ba 'kong matatakot?

kailan bang magsisilbing agiw

aking mga panggap na sapot?

amazed

i saw you

in my dreams last night,

but you didn't know

who i was.

i tried to yell out

your name,

but nothing ever came out.

i never tried to shift my gaze,

nor looked at remaining seconds.

walking slowly seemed pointless

but when did i ever have choices?

the pit walls grew steady,

hinting of no escape.

but all i ever wanted to

was never be too late.

as i succumbed my tomorrow

towards something older than time,

spider strings pulled us closer

like we've got nowhere else to hide.

i yelled, once again,

your breath out my lungs.

the moment you saw my tear

was the moment you were gone.

let them come

just let it go,

and see where it goes.

let your mind flow,

fake endless shows,

make moments grow

into something

that no one knows.

you owe no one

no nothing,

don't mind them.

you've got no other

lame faces, don't bother.

these races don't seem

no nothing but simpler

and simpler sane cases.

but you don't wanna style

with that, do ya?

make your heart speak

right through you.

do nothing and panic.

'di mo makakabig

nang agaran ang himig

'pagkat ang ibig mo'y halang,

wala kang ibig sa iwang

pilit na sinalansan

at binalik-balikan.

siyang pagdaloy ng diwa

saka na abutang may hiwa,

baka lumutang nang 'di na

makabawi pang linya.

it's on you, siyang bida.

tingnan mo't pakawalan na.

happy birthday

ang aking kaarawan

ay siya ring kamatayan

na ikaw lamang ang tanging

ikinamumuhi, bilang ganti siguro

sa akin ng kung sino na naman,

nagmula pa rin sa iyo.

sa akala mo'y

nanggagaling lang talaga

sa iyo ang lahat,

pati aking mga panabla,

pati aking mga akala,

hanggang laging mawala na

nang padaplis-daplis,

iyong muli pang sisindihan,

titindihan; sasandali

saka biglang hihigitan,

mas bibigatan

mga pagkukumpisal.

iba ang dapat manapos

na panambitan.

magliliwanag muli sa dilim

habang nalilimot ang awit

galing sa kimkim.

nauna nang mamanaw

pagsikat pang isa ng araw.

palebound

kumaway akong pabalik

habang naglalakad palapit.

nang malapit nang tumagpo,

napansing sa iba pala

ang salubong na baling.

ibinabang kaagad ang kaway

bago pa tumagos sa kabila,

at paglampas ay kumumpas

ng aking baling pabalik.

mag-isa lang pala ako.

XXXI

Karaniwan na sa karanasan ang pagsakay ng jeep. Mahirap nang maalis ito sa mga darating pa at dati nang alaala. Paulit-ulit man at kung minsa'y pabugnot, hindi maitatangging naging bahagi na ng ating kalinangan bilang tao at mamamayan ang bawat mauukit na kuwento sa atin. Nagsisimula't natatapos ang lahat ng lungkot, inis, at tuwa, ngunit hindi agad-agad natatapos ang biyahe.

At katulad din ng tao, buhay ang kultura ng jeep. Naging bahagi na pati ng buhay natin ang aapat na sulok na espasyong naghatid-sundo sa atin. Hindi natin namamalayan, malamang ay karamihan sa atin ngayon ay wala sana sa kasalukuyang kinahinatnan kung hindi lang din dahil sa pagkalong na ipinagkakaloob sa atin ng libu-libong manong tsuper.

May saltik man minsan o wala, hindi malabong may mga pagkakataong sinubukan na rin tayo ng tadhana kung may sapat tayong liwanag ng isip para pagbigyan ang mangilan sa kanilang mga pagkukulang. Sa dinami-daming beses na nakakasalamuha nila ang mas maraming pasahero, kumpara sa kaakibat na bilang ng mga nakasalamuha na nating tagapagmaneho, hindi hamak siguro, kahit minsan, na subukan naman nating umunawa ng bawat sitwasyon, maging sa perspektiba man ng nasa gawing harapan, at abot na rin dapat siguro hanggang sa likod, sa mga nakalaylay, nakasabit, maski pa sa mga nakapatong.

Lahat tayo ay parte ng kabuuang pagkakaisa. Nabubuong maraming iisa. Kung may magkulang ma'y mayroong handang magbahagi hanggang sa mapunan muli. May tibay na dulot ang pagkakaintindihan sa pagitan ng magkakaibang panig. Sa iba-ibang kalye man tayo sasakay at bababa, nawa'y maging pabuklod pa rin tayo tungo sa pangkalahatang pag-angat ng bawat isa sa atin.

XXX

Bastos! Kung meron mang driver na nagmamadali, syempre hindi mawawalan ng driver na maraming time. Tamang sunod lang sa traffic rules, sound trip na mellow lang sa pre-lo-fi era, pinagbibigyan lahat ng puwedeng pagbigyan, at hindi kayang magalit sa pasahero.

Magalang 'yan, marunong ding humingi ng paumanhin. Sisilipin niya pa yung rear-view mirror niya sa tuwing may sasakay at bababa nang hindi mabigla ang pasaherong lumalagos sa kanyang jeep. Malinis ang kamay sa tuwing magbabalik ng sukli o kukuha ng bayad. Kung mangatal man siyang manigarilyo o umihi e sisiguraduhin niyang nasa dulo muna siya at wala nang pasahero.

Sa ganda ng mood, akala mo'y kasama niya sa bonding ang araw na hindi gaano kainit sa matitipid na panahon. Lahat ng orasan ay bumabagal. Kahit yung mga asong marunong tumawid ng kalsada, hahayaan niya na lang makatawid hanggang sa dulo. Doon ka niya mamamataang pumapara.

Hindi niya alam na malapit ka na palang mahuli sa pagpasok. Hindi niya alam na nagmadali kang mag-ayos bago umalis ng bahay. Hindi niya alam na may muntik ka pang makalimutan kaya bumalik ka pa para lang magsayang ng ilang nalalabing mahahalagang segundo. Hindi niya alam na sa tuwing tinitingnan mo ang oras na hindi siya malay, lalo lang lumiliit ang butas na malulusutan mo pa sana. Sana.

Tama lang naman ang tulin ng jeep. Wala rin masyadong aberya sa traffic. Kasama pa 'to lahat sa calculation mo na kahit na nagmamadali ka, technically hindi ka pa late hangga't umaayon pa ang lahat sa nais mo. Sumingit nang dahan-dahan ang paumpisa mong ngiti, nararamdaman mong parang first time mo ulit madaplisan ng hangin at mapalibutan ng ingay... nang biglang nagmabagal ang jeep.

Unti-unti itong pumanig sa kanan, patabi at paangat sa gutter. Bawat lubak at alog ay pinagmumura mo sa iyong isip. Madali kang sumilip sa labas. Nangyari na ang ikinakatakot mo. Huli na ang lahat, at kasama ka sa lahat ng iyon. Wala kang ibang nagawa kundi magbuntong-hinga nang malakas at tanggapin na lamang ang katotohanan. Ipinikit mo ang iyong mga mata. Sabay tamang singhot lang sa ikinakarga sa makina ni manong.

Fade out.

XXIX

Kung nasubukan mo nang bumiyahe nang madaling-araw at 'di ka napagdiskitahan ng tadhana, o 'di kaya'y makasakay ng jeep nang Linggo at nakauwi na o nakatambay lang ang karamihan ng mga tao sa kani-kanilang tahanan, malamang e nadali ka na rin minsan ng pupukol na danas ng humaharurot na driver.

Lahat ng nakaharang sa daan ay hindi nakaharang. Iniilagan ninyong lahat. Para bang kakatapos lang manood ng Fast & Furious ni manong kung kaya't para kayong sumasabak sa audition ng susunod nitong installment.

Hindi ka pa rin nakasisiguro kasi baka natatae lang din si kuya at nagmamadali siyang makauwi. Iba rin kasi daw yung feeling na tumatae ka sa hindi kinagisnan ng puwet mo kaya ganun na lang din minsan ang pagiging maarte natin at maselan. At kasi kung iihi rin lang e marami namang spots para sa kanila. 'Di ko lang sure kung meron din silang favorite wiwi shooting targets so who knows.

Huwag ka lang sigurong makaisa ng driver na may kung anong tinira bago mamasada. Sa kalsada, hindi lamang iba't ibang tunog ang nakapalibot sa driver kundi iba't iba ring pangitain, maging ilaw man sila, o tao, o taong umiilaw, o ilaw na tao. Malay ba natin kung ready na lang din siyang makidnap ng alien at hindi na maisauli.

Pero ang buhay natin, hindi na mauulit pa. Kung tunay ngang kinakabahan ka at wagas na rin ang iyong pagkakatilapon sa bawat higpang ni Mr. Bean Diesel sa preno at gasolina, mabuti pang pumara na lang din siguro at lumipat ng jeep.

Kaysa kung saan ka pang malipat na hindi pa natin kayang malaman.

XXVIII

Kung merong bad trip na pulubi na bigla-bigla na lamang sumasakay sa jeep, pa'no pa yung bad trip na pasaherong kanina mo pa katabi? Maya-maya lang din e bababa ang pulubi, pero mas mataas ang tsansang makakasama mo nang mas matagal ang kapuwa mo pasahero. Paano na lang kung nasuwertehan mo pa yung walang sense of personal space ng iba?

Merong mga lalaking todo buka ng kanilang mga hita, na para bang may mangyayaring masama sa kanilang mga itlog. Totoong kinakailangan naman talagang may espasyo sa pagitan nang hindi sila tuluyang mapisat pero hindi naman sa puntong dalawang upuanang pampasahero ang sakop ng kanilang "pagkalalaki" sa jeep. Hindi literal ang big balls. Normal lang ang liit ng dalawang bayag. Kaya nga silang saluhin ng salawal na medyo masikip. Hindi kailangan ng mapanakop na pagbalandra mapatunayan lang sa buong jeep na hindi sila babae. "Malaki" nga ang bayag, makitid naman ang isip.

Nakakagulat lang din minsan yung mga pasaherong hindi marunong umusog sa tuwing may bagong sasakay na pasahero. Partikular sa mga babae (naman) na nakatagilid sa pag-upo, na sumasakop din ng dalawang puwestuhan pa sana. Ano ba naman yung magkaroon ng malasakit sa kapuwa pasahero at mapaupo sila nang maayos dahil pare-pareho lang naman din tayong nasa biyahe? Meron ngang suso, wala namang puso.

At kung merong mga todo iwas sa pag-usog, meron din namang mga todo bunggo sa bawat kilos. Ito naman siguro yung mga kailangang tantyahin na baka inaantok lang talaga at wala naman talagang intensyong mangmanyak ng ibang tao. Pero iba pa rin kasi talaga yung nananadiya sa dinadali lang ng physics at over-caffeine. Wala na 'kong maisip na wordplay para sa kanila.

All in all, tao lang din naman tayo, at katulad natin, tao lang din ang kapuwa nating mga pasahero. Kung ano ang ayaw natin, chances are yun lang din siguro ang ayaw ng ibang tao. Maging mapagmalasakit na lang kung sakali sa ating mga susunod pang biyahe sa jeep. Kung ayaw mong naiinis, hindi ka rin dapat tinitiis.

(wenk, wenk, wenkwenkwenkwenkwenk, I tried!)

XXVII

Hindi na lang din nananatili pa sa mga sidewalk o bangketa ang mga pulubi. May isang nagpasimuno lang talagang manlilimos na sumakay ng jeep para doon sila magtuloy ng operations. Hanep. Merong level up. Mas maraming makakasalamuhang lugar, more chances of winning. Isa pa, hindi rin sila hinihingan ng pamasahe ng driver dahil wala naman talaga silang pupuntahan. Suwerte mo na kung maangas yung driver niyo and talagang pinabababa sila bago pa man kayo ulit na umarangkada.

Nakaranas na ako dati ng naglilinis ng sapatos sa Taft. Alam kong hindi na ito kakaiba sa mga panahon ngayon pero itong sumakay sa aming jeep e minsanan nang suminghot ng idudurang sipon-plema (siplema?) nang tanggihan siya ng isang pasahero na bigyan ng tip sa shoe service na ibinigay niya sa amin. (Plempon??) Nang umamba na nang matindi ang pulubi e kalahati sa amin ay napatili at napailag (kahit pa yung mga nasa malayo) dahil sa sobrang pandidiri sa potensyal na mga sitwasyon.

Mabuti na lang at malakas lang talaga yung trip nung pulubi pero paano na lang kaya kung lalong lumakas yung lakas ng trip niya tapos ituloy niya yung akto? May magagawa pa kaya kami? Hindi na rin namin siya sapilitang mapapalabas dahil gusgusin na rin siyang gawa ng grasa at kagaguhan. Nag-iisa lamang siya pero parang hawak niya kaming lahat sa leeg, dahil lang sa kaartehan namin na huwag madumihan. Hindi niya naman piniling sapitin maging ganoon (sino ba naman ang may gusto?) pero hindi rin talaga maiiwasan ang pag-ilag na lang at pagwalang-bahala.

Simula noon, siya na lang yung binibigyan kong pulubi sa jeep ng barya, 'wag niya lang akong maduraan, kahit pa joke lang yung ipalag niya sa akin. Nakakatakot.

Pero yung mga halata namang joke lang na may kamag-anak na pasyenteng may cancer, na may dala-dala pang x-ray documents at valid identification, hindi nakakatakot. Kahit pa sabihin nila sa kanilang introduction na huwag kaming mabahala at hindi sila masamang tao, hindi na pala masama yung manlinlang ng tao?

Nalaman ko lang na bogus ang kanilang operasyon dahil after ilang taon e may nakasalamuha lang din ako nang more than once sa kanila tapos bigla na lamang nag-iba ang sakit ng kanilang kamag-anak. Ano yun? Minsan, kailangan ding maging creative ng mga kriminal? Kahit anong trabaho pala e nagiging boring 'pag nagtagal, ano?

Kaya iyon na lang din minsan ang hilig kong magbigay sa mga nanlilimos na tumutugtog, kumakanta, at minsan e rap pa ang ipinapakitang gilas sa aming mga pasahero. Para bang nagbigay sila ng entertainment na panlaman din sa unti-unting nahuhukay na bagot at pagod. At least, 'di ba, ibang anyo ng creativity sa halos parehong sitwasyon.

Hindi tulad ng iba diyan!

XXVI

Naranasan ko na ring maligaw, pero marunong naman akong magtanong ng direksyon (kahit na alam kong kalahati lang ng instructions ang mauunawaan ko at magtatanong na naman ako sa panibago halfway). Hindi nalalayo rito kung sakaling first time mo ring sumakay sa isang partikular na ruta ng jeep.

Minsan, tinatanong mo pa muna sa driver kung dadaan siya sa babanggitin mong landmark bago ka pa sumakay. Tatantyahin kang saglit ng driver kung madali kang utuin saka ka niya pasasakayin. Matapos mong makaupo at makapagbayad, ibibiyahe ka niya't ibababa sa isang lugar kung saan kailangan mo pang maglakad nang ilang minuto ulit para lang sumakay ulit ng ibang jeep papunta sa landmark na alam ng driver puntahan at ikaw, hindi. Sinakyan ka lang niya. Ang lakas ng trip.

Pero minsan, makakakuha ka rin naman ng driver na may malasakit ('di tulad ng iba diyan). Yung handa ka niyang tulungan, huwag ka lang maligaw ('di tulad ng iba diyan). Yung ipinapaalala niya sa 'yo kapag malapit ka nang bumaba para hindi ka lumampas sa dapat mong mapuntahan ('di tulad ng iba diyan). At nagbibigay pa ng further instructions and extra tips kapag pababa ka na ('di tulad ng iba diyan!!!).

Kung sakali, dapat mo na lang din lakasan ang boses mo habang kinakausap mo ang driver, na dapat malaman ng buong jeep na hindi mo alam ang ginagawa mo at naliligaw ka. Malamang sa malamang e may isang tutulong sa 'yo dahil siguro'y naligaw na rin sila once in their life at ayaw nilang magaya ka sa kanila, or depende na rin sa malas mo that day, na walang tutulong sa 'yo at all kasi naligaw na rin ang mga kapuwa mo pasahero dati at kailangan mong magdusa sa commute once in your life.

[laughs evilly]

XXV

Iba ito sa karanasang panget yung tugtog sa jeep, na hindi lang kayo nagkatugmaan that one time with that one driver but that's okay, you can let that one slide, easily. Maaari ka pa ring makinig, lumampas sa kakayahan mong magtiis, at subukang namnamin ang putaheng hindi mo masyadong nakakasanayan.

Ito yung karanasang panget yung tunog sa jeep. Malalakas na tunog na 'di naman kaaya-aya. Ingay kung baga. Nandiyan yung malalakas tumawa, halakhak kung halakhak. Tipikal sa mga edad palagi na mas bata sa 'yo, no matter what your age is. Hindi mo lang talaga gets yung humor nila, o kung humor ba talaga yung meron sila. Malalakas na nga ang tawanan, malalakas pa yung mga boses, magkakatabi lang naman.

Yung tipong gusto siguro nilang marinig namin yung pinagkukuwentuhan nila kasi feeling nila interesting yung topic nila kaya nila nilalakasan yung boses nila, na para bang in a way, iniaangat nila ang sarili nila na mas interesting ang buhay nila kaysa sa amin, o kaya'y matinding pagpapapansin para baka tumawa rin kami somehow sa jokes nila e sa katunayan, hindi naman talaga kami nakikinig sa kanila, naririnig lang namin sila, ina nila.

Kakampi rin nila yung matatandang may tawag sa cellphone tapos ang lakas ng boses. Manong, hindi niyo na po kailangang sumigaw. Advanced na po ang mic technology natin sa ngayon. Maririnig po kahit magbuntonghininga lang kayo kasi disappointed na naman po kayo sa kausap niyo. Lalo pang hahaba ang usapan kasi bingi rin siya at madalas ipinauulit sa kausap ang kanyang sinabi, na magpapasigaw rin sa tao sa kabilang linya, na bubulabog din sa kapuwa niyang mga pasahero kung sakaling nakasakay rin siya sa jeep. The intensity!

Liban na lang kung likas kang mahilig sa tsismis (tulad ng maraming tao, hindi ako, promise!), magiging interesante lahat ng naririnig mong bagay. Kahit na hindi mo gets, para bang hindi mo mapigilang makinig, just for the sake of malaman mo.

Lalampas ka na sa mga driver rin na madaldal, na walang ibang kausap buong araw kundi ang kanilang mga jowa o asawa, na kung sakaling tamaan ng bugnot sa radyo e susubok ng libang sa katabing pasaherong mahilig umupo sa harapan, na tsambahan lang din kung sakali dahil sa tingin ko e kung hindi mahilig magpatawa yung madaldal na driver, mapulitikong daldal ang aabutin niya, dahil kaya mo na ring sakyan maski papaano ang kahit na anong genre ng kuwentuhan, na sa tuwing may tumatawa e natatawa ka na rin (kahit 'di mo gets), at kahit sumisigaw na yung isang lola sa kanyang cellphone e iniisipan mo pa ng paraan kung paano kang makakatulong sa kanya kung sakaling hindi niya maintindihan ang kanyang kinakausap, basta't maintindihan mo (somehow) ang usapan nila. Phew!

Hindi natin mapipili ang kaligiran ng jeep na ating masasakyan. Ang kaya na lamang nating gawin ay mag-obserba at maging mahinahon. Maaaring magbaon ng earphones, o magdownload ng games, o kahit na anong distraction mula sa ingay. Hindi sa lahat ng pagkakataon e good vibes ang biyahe.

Pero hindi rin naman palaging bad vibes. Good luck!

XXIV

Libangang tunay na ng mga Pilipino ang sound trip. Hindi ito trip na maayos, o trip ng mga tunog lang. Somehow, nagtatagpo ang ibig sabihin ng sound trip sa kalagitnaan ng figurative at literal. (Alam kong nag-iimbento lang ako ng concepts pero pagbigyan mo na 'ko!) Mga tunog lang, na maayos. Sounds.

'Pag tinanong ka ng kung sino man kung meron kang sounds, hindi siya naghahanap ng tunog, ng simpleng tunog (sound). Sounds ang tawag ng karamihan ng mga Pilipino sa background music habang may at walang ginagawa. Hindi ito tugtog para sa isang seryosong seremonyas, hindi rin para sa mga killjoy. Ang musika ay para lang sa mga taong may kakayahang yumakap sa mga bagay na hindi nila lubos nang makikilala pa.

"Wala ka bang sounds?" hirit minsan ng isang tropa ng driver na katabi niya sa harapan. Depende sa edad ng driver, panahon, oras, kasalukuyang araw, at overall ambience ng jeep, nagkakaroon ng variety ng music ang bawat biyahe mo. A sound jeepney is a jeepney with sounds.

Meron diyan yung kumakalampog sa puwet mo dahil sa lakas ng speakers na may malupitang bass tapos hip-hop pa ang tugtugan. Meron ding mellow dad drivers na para dapat sa Linggo ang tugtog pero Tuesday na Tuesday e para kang nakasandal sa duyan sa ilalim ng punong mangga sa hapon, kahit na ang lakas-lakas ng ulan at gabi na.

Nakatsamba na rin ako minsan ng driver na pasok sa music taste ko ang vibes. Minsan, iniisip ko kung dapat ko bang hingin yung sukli ko para may tip naman ako sa music taste niya kahit papa'no. Tapos bigla kong maaalala na pareho lang naman kaming kumakayod. Minsan na rin akong nadali ng intro ng gusto kong kanta pero kailangan ko nang pumara at bumaba. Maliit lang na bad trip 'yon pero nakakainis pa rin kasi.

Ang iba naman, kuntento na sa mga nagsasalita lang sa radyo. Broadcasts. Podcasts. Basta mga nag-uusap lang. Nakakahibang lang din siguro, 'no, kung magdamag kang tumutugaktak at jumejegengjeng tapos minsan may mga bobo pang pasahero. Minsan, ang pakikinig sa ibang boses ay sapat na, huwag lang marinig ang sariling (mga) boses, kahit pansamantala man lang.

Kung 'di mo naman trip ang trip ng driver, puwede ka rin namang magdala ng sarili mong trip. Hindi minamarkahang bastos ang pagsuot ng earphones 'pag nasa pampubliko ka nang sasakyan. Bastos ka lang kung hindi mo narinig na itatabi lang muna ng driver yung jeep nung pumara ka tapos bigla-bigla ka na lamang tatayo nang padabog, o 'di kaya'y bastos ka rin kung hindi mo narinig nung tinanong ka tungkol sa details ng iniabot mong isang daan. Isang beses mo lang sinabi yung bababaan mo ta's wala ka na ulit paki. So inconsiderate.

Kaya yung iba, ang sarap sermunan minsan o panlisikan ng paningin sa tuwing nawawalan talaga ng konsiderasyon sa driver, o sa mga katabi nila. Minsan, may mga pinag-aabutan ng pamasahe na hindi rin nila malalaman dahil nakapikit na sila at nakasuot na agad ng headphones. Walang malasakit minsan (kahit nangyari na rin sa akin ito na ako ang hindi nakapag-abot ng bayad!).

Sa iba't ibang sitwasyon nalilikha ang iba't ibang tunog at tugtog. May mga bagay tayong hindi natin namamalayan agad dahil babad tayo sa halina ng musika. Huwag na sana natin pang hayaang maibaon na lang sa limot ang isang sound experience sa jeep, dahil lang din sa sound experience natin sa jeep.