Isang Thought Ngayong Buwan ng Pebrero

Sabi nung isa ko'ng prof, may dalawang uri ng taong hinding-hindi kayang magsinungaling. Yung isa, yung lasing. Yung isa naman, yung in love. Paano pa yung lasing na in love? Pero minsan kasi, 'pag lasing ka, parang napakavulnerable mo sa maraming aksidente. Nakakatakot din. Kapag good vibes ka ba sa crush mo, susubukan mo pa bang yayain siya na uminom?

Pauwi Na Kasi Yung OFW Kong Tatay

Susunduin na namin ngayon yung tatay ko sa airport. 10:30 pa raw approx darating ang airplane ni Tatay kaya lang, syempre, mabuti nang maaga kaysa late. Maigi nang sobra sa oras kaysa kulang. Narito kami ngayon sa kotse. Iniisip ko pa rin kung bakit ko sinimulan 'tong post na 'to. May gusto kasi akong sabihin kaso ang hirap nang magsegway sa walang kuwentang intro. Natagalan nga ako sa pamagat tapos kapag nagsusulat na ako nang tuluy-tuloy e nakatatamad nang magproofread at ayusin ang daloy. Hindi nga pala namin kasama ngayon si Lei. Parang pinapili ko kasi siya kanina kung sasama siya sa pagsundo sa airport o tutuloy siya sa pagtambay sa inaapplyan namin'g org. Tinanong ko siya, makailang ulit. Ramdam ko naman yung gusto niya ring sumama, at ramdam ko rin yung katamaran niya sa pagtambay. Pero bakit pinili niya pa ring tumambay? Minabuti ko na lamang na huwag magalit kasi parang ang panget naman din lang kung napilitan lamang siyang sumama sa amin kahit na napilitan lang din siyang tumambay sa tambayan ng org. Labo minsan ng mga tao no? Minsan nga, nilalagay ko yung sapatos ko sa refrigerator pagkahubad ko nito pagkagaling sa biyahe. Tatatlo lang tuloy kami ngayon nina Michaelle at Kuya. Kahit na ganito, kung ako man ang ipupuwesto sa mga sapatos ni Lei sa ngayon, pipiliin ko na lamang sumama sa pagsundo sa daddy niya.

Kapag Nagsi-CR sa Labas

Pagbukas mo ng pintuan ng cubicle sa CR ng pinagkakaabalahan mo'ng mall, nakita mo na may tae. Tae. As in yung color yellow, mahahaba, putul-putol. Parang hiniwa pa talaga nang pantay-pantay ng butas ng puwet niya. Ang hirap naman daw kasi tumae ng isang sobrang habang tubol. Para magkasya na rin sila, at para na rin siguro napanonood mo silang nagsuswirl sa inodoro. Umatras ka na lamang at lumipat sa ibang cubicle. Pero bakit? Bakit ka nga ba nandidiri sa tae ng iba? Tapos sa tae mo e inaamoy mo pa pagkalaglag nito sa tubig. Tapos tinitingnan mo rin itong magswirl bago iflush. E pareho lang naman silang tae. Hindi naman sila nakakabit sa katawan, inilabas nga e. Parehong nakahiwalay, magkaiba lamang ng pinanggalingang large intestines. Pero bakit gano'n ka pa rin makitungo sa tae ng iba?

Kapag Iba ng Crush ng Crush Mo

Paano na lang kung hindi ka crush ng crush mo? Hindi ko pa nababasa ang aklat ni Ramon Bautista. Ayokong basahin iyon, title pa lang. Halatang pang-mga-weak lamang iyon. Pambobo. Pang-walang-lakas-ng-loob. Pang-atras-bayag. Wala. Hindi puwedeng isabak sa giyera. Mabagal kumain, mag-isip, makibagay, kailangan pa ang iba. Hindi talaga puwede. O baka napaparanoid ka lang? Exaggerated ka rin kasi minsan mag-isip. Mahirap 'di ba? Tang ina. Minsan, masaya maging single. Napapayagan sa sarili ang maraming bagay. Ang mga hinahanap naman ng mga single, minsan, pinagsisisihan na rin ng mga taken. Baliktaran lang din. Parang batang gustong tumanda at matandang gustong bumata. Nagkakalimutan. Kanya-kanyang pagsisisi. Parating may hinahanap-hanap.

Advices?

Tiyak, dumaan ka na sa pagkabagot sa buhay. Nasabi ko 'to dahil unang-una, nasa page ka na ito. Pangalawa, well... wala na palang pangalawa. Pero alam kong nabagot ka na rin sa buhay. Alam kong napagod ka na rin minsan at nagtanong sa mga ulap kung ano nga ba talagang silbi mo. Yung iba, nagsasound trip. Yung iba, naglalaslas. Yung iba, tumatalon sa building, kasi may photoshoot, jumpshot, hindi yung iniisip mo. Maraming panrelieve ng stress, puwedeng yosi, beer, laro, jakol, salsal. Ako, nagsusulat. Yung iba, nanonood. Pero minsan, kapag hindi mo na talaga kaya, alam kong kumakapit, este... lumalapit ka sa iba. Nagtatanong ka sa maraming tao kasi hindi pa sa 'yo okay yung iisang advice. Gusto mo, marami. Tinitimbang mo na lang kung alin ang mas maraming beses na mauulit na advice at iyon na lamang ang susundin mo, which is mali. Nasa 'yo pa rin ang huling desisyon, laging tandaan. Wala sa mga kanta, sa blade, sa camera ang tunay na mga sagot. Wala sa nicotine, alkohol, o experience points. Wala rin sa akin, at sa iba. Gabay lamang ang lahat ng mga ito para humantong ka sa sagot, sa totoong sagot, dahil sa huli, ikaw lang ang makapagsasabi kung sino ka ba talaga, kung bakit ka nga ba nandito sa mundo, kung bakit umabot ka sa page na ito, kung totoo nga ba ang lahat ng sinasabi ko.

Red pants... not so good ~

Ilang Teorya Kung Bakit Kulot Ako

Minsan, naitanong ko na sa sarili, "Bakit nga ba ako kulot?" Hanggang sa sundan pa ito ng kung paano ako naging kulot kasi straight naman ang buhok ko noong elementary hanggang first year high school. Bakit kaya? Syempre, ang unang isasagot ko yung e kasi kulot din yung nanay ko. Namana ko sa kanya. Pero bakit nung 3rd year high school lang ako naging kulot? Wala na rin akong balak pang igoogle. Pero bakit nga kasi gano'n? Pinilit ko pa ring sagutin. Baka naman kasi mahilig ako mag-gel ng buhok nung elementary. Oo, yung pampatigas, ng buhok. Handful. Tapos tumigil ako maglagay pagtuntong ko sa high school. Baka 'yon? Baka lang naman. Baka naman kasi mahilig ako noon magsumbrero, kahit nasa loob ng bahay o classroom noong elementary? Pinilit kasi ako ng nanay ko na ipakalbo. Puwede naman kasi noon sa elem. Tapos syempre, maraming bully, kahit na ako ang pinakamatalino sa amin, napagtitripan ang panlabas, napipilitan akong magsumbrero, kahit habang nagkaklase yung teacher. Wala naman silang magagawa, ako lang naman yung tatawagin nila kapag wala nang makasasagot sa tanong nila. Tapos pagagalitan pa nila ako 'pag nakasumbrero ako? Ayun, hanggang sa namamawis yung ulo ko at hindi ko pa rin tinatanggal yung sumbrero. Hanggang sa kahit humaba na ulit yung buhok ko, nasanay na rin akong magsumbrero, na tumigil din noong high school. Tang ina, nag-gel dati tapos sumbrero. Barbero. 'Kala mo naman may epekto. O baka naman tamad akong magsalamin noon. Oo, nag-gegel ako nang walang sala-salamin. Ang weird nga e. Saka lang ako nagsasalamin kapag nagbubutones na ako ng polo, para malaman ko agad kung pantay. Pagkatapos no'n, gora na. Wala nang sala-salamin pa. Tamad talaga akong magsuklay, maski pa bago umalis ng bahay, pagkaligo, pagkaahon sa swimming pool, pagkagaling sa bugbugan, sa commute, sa laro, sa tulog. Wala akong pakialam dati sa buhok ko, hanggang sa humaba na ito nang humaba, este, lumago nang lumago. Saka ko lang napansin, na kulot pala ako, payabong, payabang. Mayabang ako. Kasi naranasan kong maging straight ang buhok at kulot. Pero magkasunod. At walang bayad. 

OFW ba ang Magulang Mo?

Ang maikling kuwentong Siya ba ang Inay ko? ni Segundo D. Matias, Jr. ay tumatalakay sa mga magulang na nagtatrabaho bilang OFW’s. Dagdag pa rito, ang nanay ng bidang si Carla ay hindi lamang iisa ang trabahong binabalikan kundi sa kanyang bawat pag-alis ay nagkakaroon siya ng trabahong iba sa pinanggalingan niya na trabaho, napupunta siya sa bansang iba sa pinanggalingan niya na bansa. Ang pagiging OFW man ng isang magulang ang nagmukhang pangunahing usaping maaaring mapansin ng batang mambabasa, may ilan pa ring isyu sa lipunan na nakapaloob sa akda ang nais ko sanang punahin maya-maya. Nais ko na munang unahin kung sa aling edad ng isang bata maaaring ipabasa ito at maunawaan na ang nasabing maikling kuwento.

Sa tingin ko, pasok sa mga edad apat hanggang lima, batay na rin sa mga development na inihain sa amin noong huli naming pagkikita, ang mga maaarin magbasa ng kuwento. Para muna sa Cognitive Development ng isang bata na maaaring itulong ng kuwento, binanggit sa ikalawang bahagi na nadaragdagan ang kakayahan ng bata na ihanay ang isang bagay sa kanyang kinabibilangang pangkat batay sa nakikita ng bata na mga katangian nito. Kung si Carla ang titingnan, ang kanyang pagtatanong sa sarili ng kung nanay niya ba talaga ang sinusundo nila sa airport ay makikitaan ng kanyang pagbabase sa hitsura nito. Hindi naman sa mga bagay na walang buhay lamang makikita ang ganitong development kundi makikitang bumabagay rin ito sa pagtingin ni Carla sa nanay niya na paiba-iba ang balat at istilo ng buhok. Dagdag pa rito ang muling pagtatanong sa kanyang sarili kung bakit ang mga nanay ng kanyang mga kalaro ay gumagawa ng mga bagay na hindi ginagawa ng kanyang nanay. Lalo pang napatindi ang tanong sa kanyang isipan dahil hindi lamang sa panlabas na kaanyuan nakabase ang pagiging ina, para sa kanya, kundi sa mga gampanin na rin nito sa kanilang pamilya, sa kanya. Binanggit din sa ikatlong bahagi ng Cognitive Development ang pagpapakilala ng konsepto ng oras sa bata at nagsisimula raw ito sa konsepto ng “ngayon” at “bago ngayon” na mapapansin din sa pabagu-bago ng hitsura ng nanay ni Carla.

Sa Language Development naman, mula sa ikatlong bahagi, tinalakay ang paggamit ng isang bata sa mga tanong na bakit at paano, na kitang-kita naman kay Carla. Itinatanong niya kung bakit paiba-iba ng hitsura ang kanyang nanay at kung bakit hindi niya (nanay) ginagawa ang mga ginagawa ng mga nanay ng mga kalaro niya, at kung paano nangyayari ang mga ito hanggang sa bumabalik siya sa kanyang pangunahing tanong na kung siya (nanay) ba talaga ang nanay niya.

Sa bahaging Social Development naman, sa pangatlong bilang nito nakasaad ang paminsan-minsang paglalaro ng isang bata nang mag-isa ngunit nagsisimula nang kumilos nang walang kasama. Kung babalikan ang kuwento, sa pakikipag-usap sa kanyang mga kalaro niya nalamang hindi kagaya ng kanayng nanay ang ibang mga nanay. Dito na siya nagsimulang kumilos at tanungin nang paulit-ulit ang sarili kung totoo niya nga bang nanay ang umuuwi sa kanila. Kapag niyayaya siya ng kanyang nanay na sumabay sa kanyang ginagawa, iniiwasan niya lamang ito. Hindi niya ito nakuha dahil sa inutos sa kanya ng kanyang mga kaibigan, ni hindi itinanong muna sa kanyang tatay ang kanyang problema. Nagkusa na muna siyang kumilos sa kanyang sarili, mula sa naunawaan niya mula sa pagsusundo sa airport hanggang sa pakikipaglaro, bilang tugon sa tanong niya. Sinagot na niya sa kanyang sarili: Maaaring hindi niya nanay ang nagyayaya sa kanya. Mabuti na lang, nasagot ito nang maliwanag nang papaalis nang muli ang kanyang ina. Nang yumuko si Carla at umiling nang humingi ng huling yakap ang kanyang nanay, nagsimula na itong magsabi na siya ang kanyang nanay at umaalis siya patungong abroad dahil sa kailangan ng pamilya nila ng dagdag na pera, hanggang sa unti-unti nang nasagot ng kanyang ina kung bakit paiba-iba siya ng hitsura at kung bakit hindi siya kagaya ng ibang nanay. Sa pang-apat na bilang ng nasabing development, sinabi na nadaragdagan ang pagwawari ng mga tungkol sa iba’t ibang papel ng mga tao na kanilang ginagampanan – sa pagkakataong ito ay ang mga naging trabaho na ng nanay ni Carla na maging domestic helper, trabahador sa pabrika, saleslady, at isa pang trabaho sa loob ng isang ospital. Naipakilala na kay Carla na hindi lamang nakadikit sa gawaing bahay ang mga nanay ng pamilya. May mga nanay, katulad ng sa kanya, na lumalabas ng ibang bansa hindi para gawin ang ginagawa ng mga nanay ng mga kalaro niya kundi gampanan ang iba pang maaaring papel nila sa lipunan, para sa kanyang pamilya.

At sa huling bahagi, ang Personality Development, nabanggit sa ikalawang bahagi na pinauunlad ng mga bata ang kanilang kakayahang bitbitin at tugunan ang kanilang mga sariling emosyon gamit ang kanilang sariling produktibong paraan. Nabanggit na nga kanina pa kung paanong tinugunan ni Carla ang kanyang nararamdamang alinlangan sa kanyang ina sa pamamagitan ng hindi pagpansin dito. Kakabit na rin ito ng ikaapat na bahaging tumatalakay sa likas na pagbibigay ng motibo sa kanyang sarili, base na rin sa kanyang mga nakikita at naririnig. Sinabi rin sa ikalimang bahagi na kinakailangan ng isang bata ng mga kapaligirang matiwasay at ligtas, na kung titingnang ulit ang kuwento, naibigay naman sa huli ng kanyang ina dahil sa pagsagot nito sa kanyang bumabagabag na tanong, hindi man niya ito direktang sinabi sa kanyang ina.

Kung babasahin ang kuwento ng isang batang nasa edad na apat hanggang lima, maaari na niya itong maunawaan, lalung-lalo na kung parating umaalis ang isa sa kanyang mga magulang, o puwede ring pareho. Mula sa unang uri ng development, hindi na lamang naididikit sa mga bagay na walang buhay ang pagkaklasipika ng isang bata kundi pati na rin sa tao. Makatutulong ito sa pagtingin niya sa mga bagay-bagay na kahit iba-iba ay may pagkakapareho rin. Natatakot lamang ako dahil sa doon sa bahaging tinatanong ng mga kalaro ni Carla na kung bakit hindi gumagawa ng mga gawaing bahay, ‘di tulad ng ibang nanay, ang kanyang nanay. O dapat ba akong matuwa dahil ipinakilala na sa bata na hindi lamang nakadikit sa kasarian ng isang tao, sa ganitong kaso ang pagiging ina, ang kanyang mga maaaring gawin? Naisama na rin dito na nagsisimula nang makilala ng isang bata ang pagtingin sa oras dahil sa mga konsepto ng “ngayon” at “bago ngayon”. Natatanggap na rin ng mambabasa ang paggamit ng mga tanong na bakit at paano, na may ganito palang mga tanong o kaya’y alam niya na ang mga ito bago pa man niya buklatin ang akda at nadaragdagan ang mga paksang maaari nilang tanungin. Halimbawang hindi na lamang sa mga bagay sa labas, kundi sa loob mismo ng kanilang mga pamilya: kung paano nagkakaroon ng pera ang kanilang mga magulang at kung bakit iyon ang mga napiling propesyon ng kanyang mga magulang. Makakaugnay rin ang batang nagbabasa sa pagkakaroon ng mga kalaro at pagsagot sa sariling mga tanong na maaaring humantong sa maling pagtugon sa mga ito ngunit maliliwanagan din sa huli ng kanilang mga magulang. Oo, matututunan ng bata na subukan munang sagutin ang mga tanong sa kanila munang sariling mga paraan pero maaari nilang lapitan agad ang kanilang mga magulang dahil sa huli, sila (mga magulang) pa rin ang makasasagot ng mga ito. Mula naman sa iba’t ibang trabaho ng nanay ni Carla maaaring sumibol pa ang bagong tanong para sa mambabasa na kung ano nga ba ang gusto niyang gawin paglaki. Matututunan din ng bata mula sa kuwento na ang magulang ang makapagbibigay sa kanila ng ligtas na kaligiran, makasasagot sa kanilang mga tanong at nagtataguyod sa kanilang pamilya.

Ang maikling kuwentong binasa ay nagtataglay ng isyung puwede nang maunawaan ng isang bata, ng mga tanong din na maaaring tinatanong ng bata sa kanyang sarili tulad ng, “Bakit sumasakay ng airplane si Daddy para umalis?” Naipakilala rin ang isyung patungkol sa pagkakabit ng gampanin sa kasarian na nababasag sa huli dahil nga sa trabaho ng nanay ni Carla. Nagkaroon din ng mga pagkakataong may pag-uulit, katulad ng mga pag-uulit ng simula ng pangungusap gamit ang “Noong galing...”, “Nang...”, at “Sa..., isa akong...” Makikita rin ang pagkakaroon ng hawig na parte ng katawan ng isang bata mula sa kanyang mga magulang. Maaaring tanungin ng mambabasa ang kanilang mga magulang kung sino nga ba ang kamukha nito o kaya naman ay kung bakit parati na lamang nilang naririnig ang mga katagang, “Kamukha mo ang nanay mo.” o kaya, “Kamukha mo ang tatay mo.” Natulungan ang bahaging ito ng mga ilustrasyon dahil sa hindi nakangiti sa umpisa ang batang si Carla, para hindi lumabas ang dimple na namana niya sa kanyang nanay. Ang mga ilustrasyon ay nakatulong din, hindi lamang sa pagbabagu-bago ng hitsura ng nanay ni Carla, kundi naipakilala na ang mga bandila ng iba’t ibang bansa, na maaaring humantong sa paghahanap ng bata para sa bandila ng Pilipinas.

Tulad nga ng nabanggit kanina, ang maikling kuwento ay makasasagot sa mga tanong ng isang batang may mga magulang na OFW ngunit maaari na rin itong ipabasa sa kahit sinupamang bata dahil sa iba pang mga nabanggit na aral at para na rin sa mga ugali at kilos na maaari pang umunlad sa isang bata sa kanyang pagbabasa. Kailangan siguro niya ng may gabay para matapos na basahin ang akda dahil nasa may bandang dulo pa malilinawang hindi nararapat na padalus-dalos sa mga desisyon kung hindi pa naririnig ang dahilan ng mga magulang na nag-uudyok sa mga bata na magtanong.

Kapag Nasa Ikot Jeep

Nagjijeep lang naman ako kapag tinatamad ako maglakad. O kaya trip ko'ng magpataba. O kaya kapag umaga, tapos bagong gising at hindi pa naliligo dahil late na sa klase. Pa'no na lang kung mga tanga pa yung nakasabay ko? Nakakainis yung mga taong nagpapara sa hindi naman babaan. Nagkalat naman yung mga waiting shed sa buong campus at mga obvious na babaan pero bakit may mga leche pa ring nagpapara sa kung saan-saang gitna ng dinaraanan ng maraming sasakyan? Minsan, kahit obvious nang narinig sila ng driver, sisigawan pa nila yung driver ng isa pang PARA para lang tumigil yung jeep sa hindi naman dapat na binababaan. Akala mo kung sinong may mas alam sa daloy ng trapiko e araw-araw nang dinaraanan ng mga driver ang mga iyon. Itatabi naman kung ipatatabi, bakit kailangan pang manigaw na para bang walang alam yung driver sa daan? Maliban na lang kung matindi yung bass ng jeep o may pagkabingi yung tao, o may mas malalim pa siyang problemang inaalala kaysa ibaba kang walang galang at atat makababa. Magtimpi naman minsan. Yung iba naman, uupo sa may bandang likod tapos ang hina-hina ng boses kapag nagpara. Tang ina naman, friends. Lakasan niyo kapag magpapara kayo. Hindi lang kayo yung napapagod, halos lahat naman na siguro ng nasa loob ng sasakyan e sawang-sawa na, pagod na pagod na, marami pang iniisip. Tapos may gana pang magdabog at bumulung-bulong kapag sa-wakas na itinigil na ang jeep? Mayroon pa. Paano naman yung nakita na nila yung bayad sa harapan nila tapos ayaw pa nilang abutin? Mga paarteng pasosyal na ayaw humawak ng pera ng iba. Akala naman nila yung pera nila e sila yung unang nakahawak. E yung mga umuupo nang patagilid, tapos minsan, ang hahaba pa ng buhok? Ang sakit kaya mamilantik ang dulo ng hibla ng mga 'yan. Puwede namang umayos ng upo. Lahat naman ng nasa loob e nadudumihan at nahihirapan, nasisikipan. Nakakainis din yung mga nagpapamadali kapag late na sila, dahil sa matagal na paghihintay ng jeep ng pasahero. Okay lang sana kung pauwi kayo e, medyo may rason pa kayo para magreklamo. Pero huwag na huwag niyong sisisihin ang driver ng jeep kung malelate na kayo papunta o papasok ng pupuntahan. Baka naman kasalanan niyong nalate kayo ng gising? Ta's magrerebut kayo na late na nga kayo nagising, mabagal pa yung jeep? Paano kung ilugar niyo muna yung sarili ninyo sa kalagayan ng isang jeepney driver? Yung pamilya marahil na kanyang tutustusan, yung mga utang na hindi nababayaran, o yung kakainin man lang niya sa buong maghapon, o kung kakain man siya. Naisip niyo na ba 'yon? Maaaring hindi ang pasaherong nasa loob lamang ang pagtutuunang pansin ng driver. Baka iniisip niya rin yung mga nasa labas, yung mga maaaring makadagdag sa kanyang kita, yung maaaring mga makatulong sa kanya. Hindi yung mga tulad niyong nakasisira lamang ng araw, simula pa lamang, sa kababangon lang ding katabing pasaherong kulot.

Valentine's Day 13

Malapit na naman mag-Valentine's Day. Kasi malapit na naman mag-February. Ano na naman bang balak mo? Dating gawi na naman? O meron ka na ngayong kadate? Suwerte mo naman. E pano yung mga wala? Ikaw, ngayon, wala ka ba ngayon? Pa'no 'yan? Kakalungkot ba? Ano kayang puwede mong gawin? Gusto mo, maiba naman? Gusto mo bang mantrip na lang? Dapat may sipon ka muna, o kahit sakit na lang, na nakahahawa. Pumasok ka sa canteen, yung canteen na may water dispenser. O kung sa mall, dun sa food court. Malamang sa malamang maraming ganun dun. Yung gagamitin mong baso, nakataob dapat kapag sinauli mo. O 'di ba? Nasayang lang yung oras mo sa pagbabasa ng post na 'to. Pero hindi na rin masamang subukan yung naisip ko. Minsan, gusto ko siyang subukan. Para lang may mahawa sa sakit ko. Sa sakit ng maraming tao. Kahit na alam ko namang halos magkakapareho lang kami ng mga sakit. Masakit. Masakit siguro ang walang kasama sa Valentine's Day. Pero mas masakit yung 'di makalalabas ng bahay dahil sa sakit na ikinakalat mo. Pero mas masakit siguro yung pupuntahan yung nahawaan mo ng kanyang valentine. Paano pa kung sa 'yo nangyari 'to? Magpapahuli ka pa ba? Magpahuli ka na lang. Yung tipong tatamarin ka na naman gumawa ng bago, ng kakaiba. Nasa bahay mo na naman ikaw, nagbabasa ng mga walang kuwentang nakasulat sa internet, magsusulat ng mga walang kabuluhan at 'di malupit.

Bakit?

Sabi nung isa kong prof, ang huling tanong daw, mula sa limang basic na tanong (ano, sino, saan, kailan, bakit), na matututunan ng isang bata ay ang Bakit. Bakit nga ba? Hindi ko na alam. Baka teacher o psychologist e masasagot na ang tanong na iyan. Tinamad na rin akong mag-Google ng sagot para lang mailagay rito kung sakali kasi hindi naman iyon ang nais ko na ipunto sa inyo. May nakasabay kasi ako na pamilya sa jeep noong isang linggo: may magulang, may dalawang maliit na anak, ang isa ay babae at ang isa naman ay lalaki. Ngayon, itong batang lalaki ay tanong lamang nang tanong ng Bakit Questions. Hindi ko na sila maalala kasi... kasi... may hangover pa ako ngayon. Ngayon ko na rin ginawa ito para lang maipalusot kung may tatanga-tanga akong sinasabi, which is all the time, by the way, at maipartida para kung sakaling may astig akong naisulat. Baka lang naman. Pero balik na tayo kay batang maliit. Sinasagot naman yung mga tanong niya ng kanyang mga magulang.

Pagdating ko sa bahay,  tinanong ko agad ang aking nanay kung noong bata ba ay palatanong ako. Sabi ng nanay ko, hindi raw. Depektibo ba ako? Matagal na. Siguro kasi, nung bata pa ako, pinagbabasa kami nang pinagbabasa ng tatay namin kapag wala kaming pasok at wala kaming klase. Kung anu-anong mga libro lang, maaaring fiction, non-fiction. Marami kaming libro sa bahay. Kaya siguro pagsusulat lang yung kaya kong gawin at may kaya akong patunayan. Kapag mas marami ka na kasing nabasa, mas nagiging tolerant ka sa mga bagay-bagay. Hindi mo na kakailanganin pang awayin yung mga inaaway mo dati. Maiintindihan mo na ang maraming bagay na hindi mo maunawaan dati. Mas marami ka nang masasabi tungkol sa buhay, mas makapag-iisip ka na nang malalim, mas makapagtatanong ka pa ng mas maraming Bakit Questions nang hindi lumalapit sa nakatatanda. Kayang-kaya mo na silang sagutin nang mag-isa lamang.

Mabaho Na Nga E

Bakit kapag may narinig tayong nagsabi ng "Ang baho!", sumisinghot pa rin tayo? Ito ba ay dahil sa gusto nating umaamoy ng mabaho? Tapos tatakpan din naman yung ilong agad. Bakit ba natin ginagawa iyon? Kasi lahat na lang ng taong magsasabi no'n, hindi natin pinagkakatiwalaan, maging sino pa man sila? Bakit gano'n? Simpleng bagay, mahirap paniwalaan? Yung mga sisimpleng bagay pa yung hindi natin kayang paniwalaan? Bakit kaya? Baka naman gusto lang nating nadaragdagan yung alam nating amoy? Bakit hindi? Parang puwede rin naman 'di ba? Ikaw? Bakit ba sumisinghot ka  pa rin kapag may nagsabi na ng "Ang baho!"? Tayo ako nang tayo tapos tatanungin pa rin kita kung ginagawa mo iyon? Bakit kaya? Tanga ba ako? Papalitan ko pa ba yung una kong ginamit na panghalip? Huwag na. Huwag na lang. Tutal, aamuyin at aamuyin mo pa rin naman kahit na narinig mo na.

Makaaasa Ka?

Alam niyo, puwede niyo namang ibato agad sa 'kin yung responsibilidad na hinahanap niyo sa akin e. Yung tipong direkta niyo nang inuutos sa akin. Okay lang sa akin yun. Hindi yung hinihintay niyong magets ko yung mga bagay na ipinahihiwatig niyo. Akala niyo naman gano'n ako katalino para lang gawin yung mga bagay na inaasahan niyo sa akin. Huwag gano'n. May isa lang yata akong dahilan. Iniisip kong may sarili kayong desisyon sa mga bagay-bagay kaya minsan, hindi ako nagkukusa. Kapag tinanggap niyo, edi sige. Kapag tinanggihan ninyo, kailangan ninyong sumigaw, isigaw na ayaw niyo. Kasi nga ayaw niyo naman talaga. Mauunawaan naman siguro kung sobra-sobrang pamimilit ang inyong gagawin. Wala rin namang hiya ang maraming tao, minsan, makisabay rin kayo, kasi tao rin naman kayo. Huwag kayong magpakaplastik na kailagan, kailangan niyong gawin ang hindi kayang gawin ng iba, kasi iba ang sinabi ng iba. Kapag hindi sila nakinig sa inyo, lakasan niyo pa. Kapag hindi pa rin, sigawan niyo na. Kapag ayaw pa rin talaga, bulyawan niyo na nang pagkalakas-lakas hanggang sa umalingawngaw na nang matagal sa dalawang butas ng kanilang mga tenga. Kasi sino pa bang magtatanggol sa inyo sa huli kundi ang mga sarili ninyo? Kapag namatay o nalayo ang lahat ng taong kilala mo sa inyo, may gagawa pa ba ng mga inaasahan niyo? May aasahan pa rin ba kayo? May kanya-kanya tayong inaasahan, oo, katulad ng nabanggit sa itaas kanina na inassume kong kaya ninyo kaya 'di kayo tumanggi nang bongga o inassume niyong nagegets ko ang lahat kaya baka naman magkusa ako. Mahirap talagang umaasa pero sana, kung ako lang din naman yung titirahin, sabihin na lang nang direkta sa akin para wala nang nangyayaring pagkayamot, pagkarimarim.

Okay Lang Ako

Gusto mo bang maging okay lang? Gusto mo ba? O gusto mong maging sobrang ganda? O sobrang guwapo. Ano ba talagang gusto mo? Kasi kung guwapo o maganda ka nga naman, maraming magkakagusto sa 'yo. Gano'n kadalas kababaw yung mga tao e. E tao ka rin naman. Gano'n ka rin naman kababaw. Kalabaw. Jeep. Paano kung nasa jeep ka, tapos may sobrang ganda na kapwa pasahero mo? Kung ako ang tatanungin, hindi ko siya tatabihan. Kasi nahihiya ako sa kanya. Torpe ako e, kahit na wala naman talaga akong planong kausapin siya. Basta. Nakakahiya. Doon na lang ako tatabi sa okay lang. Yung okay lang. Yung okay lang? Yung hindi panget, pero hindi rin maganda. Yung okay nga lang. Paano kung guwapo? Hindi ko pa rin tatabihan. Kasi baka magmukha akong bading. Ang daming bading ngayon na sayang. Ang dami ring lesbian ngayon na mas astig pa sa akin. Kasi nga nasa okay lang ako. Ikaw? Gusto mo bang natatabihan sa jeep? O yung nahihiya na lang sa 'yo madalas yung tao sa sobrang kinang ng iyong pagkatao kaya lumalayo na lang sila sa iyo. Maliban na lang kung artista ka. Pero kung artista siya, ididikit mo ba yung balat mo sa balat niya? Kung ako ang tatanungin, mahihiya na lang din talaga ako. Mas okay pa sa 'king masagi ang balat ng taong okay lang, kaysa sa balat ng diyos o diyosa. Parang nakakahiya. Parang 'di ko sila kapantay kahit na mas matalino pa ako sa kanila. Kasi nga okay lang ako. Ikaw, okay ka lang ba?

Karapatan Nila, Natin

Ang sampung karapatan ng mga bata ay binuo para lumaki nang maayos ang mga magpapatuloy ng nasimulan ng mga nauna. Dapat silang ingatan, hindi lamang para hindi masayang ang pinagpaguran ng kanilang mga susundan kundi ang lahat ay mayroong karapatang maranasan at maunawaan kung paano mabuhay. Mula sa sampung karapatan ng mga bata, nais kong unang pansinin ang karapatan nila na magkaroon ng sapat na edukasyon upang mapaunlad ang kanilang kakayahan at talento. Hindi lamang ito naididikit sa paaralan at iba pang institusyong labas sa kanilang tahanan. Kasama na rin ang mismong ginagawa ng kanilang mga magulang para matuto ang kanilang anak na tumuklas at mamulat sa mga bagay-bagay. Hindi rin naman lahat ay kayang ituro ng mga magulang kaya mayroong karagdagang gabay ng paaralan. Ang pagpasok ng bata sa paaralan naman ay kailangan pa rin ng patuloy na suporta ng magulang  hanggang sa kanyang paglaki. Nabanggit din ang tungkol sa talento ng isang bata na sana’y hindi pinipigilan ng mga guro o magulang na kung saan maging sana’y napahuhusay ng mag-aaral kung ano ang gusto niyang ginagawang hindi naman labag sa moral ng nakararami. Ang isa pang karapatang nais kong pansinin ay ang karapatan ng isang bata na mapangalagaan at matulungan ng gobyerno. Dito na kasali ang paglalaan ng gobyerno ng panahon at pera para matugunan ang ilan pa sa mga karapatan ng bata na malapit sa mga pangunahing pangangailangan ng tao. Dito nga lang kaso sa Pilipinas, marami pa ring palaboy na kabataang kumikita na lamang sa pag-aabot ng envelope sa mga pasahero ng jeep, pagtugtog ng tambol sa mga bungad o pabiglang pagnanakaw ng mga hikaw. Hindi naman sa nakaiistorbo sila’t mababaho sa pang-amoy ng mga nagcocommute tulad ko ngunit nasaan na ang aksyon ng gobyerno para sa mga ganitong problema? Hindi ko rin naman sigurado kung may magagawa ako, natatakot na hindi mapakinggan o tinatamad tumulong at puro hanggang sa salita na lamang. Ang huling karapatang  nais kong banggitin at punahin ay ang karapatan ng isang bata na maipahayag niya ang kanyang saloobin, opinyon at ideya. Totoo nga bang ang lahat ng opinyon ay tama? Magandang nahahasa ng bata ang ganitong mga bagay para malaman nila kung tama ba ang kanilang iniisip. Ang pakikilahok ng isang bata sa isang maliit na debate lamang ay malaking bagay na hindi lamang sa pagtulong sa mahusay na pakikipagtalastasan at talas ng pag-iisip ng isang bata kundi nang kanyang maagang matutunang wala sa edad ang pagtatanggol sa sarili, o kahit sa kapuwa o sa ano pa man. Maaga nilang mapagtatanto sa ganitong karapatan na mayroong tama at mali. Kaya dapat, hindi sila pinipigilan o nililimitahan sa kanilang pag-iisip. Kailangan lamang silang gabayan. Kaya dapat, hindi lamang ang suporta ng kanilang mga magulang at ng paaralan ang natatanggap nila, kailangan din nila ang kalinga ng gobyerno. Kaya dapat, maaga silang natutulungan, namumulat. Dapat alam nila ang kanilang mga karapatan.

Ilang Kuwentong Ilokano

Mula sa kuwentong Ang Handog ni Dagwaley ni Hermilinda Lingbaoan, makikita ang pagsubok ng katutubo sa isang kinagisnan nang tradisyon. Binanggit na mula sa kuwento na ang pangunahing tauhan ay nanggaling na sa lungsod at umuwi lamang muli sa kanyang unang tirahan para tuparin ang pangako niya sa kanyang minamahal. Dito pa lamang, masasabi nang kahit na ipinipilit ni Dagwaley na uuwi lamang siya para balikan at pakasalan ang magandang si Dumay, hinding-hindi pa rin niya kinalimutan ang kinalakhang tirahan. Di hamak naman sigurong mas maraming magaganda, sopistikada at naaayon sa ninanais niya na ngayong kalinangan ang mga babaeng makikita niya sa kalunsuran kaysa sa mga babaeng kanyang babalikan pa, sa loob pa ng mahabang anim na taon. Hindi lamang sa hinding-hindi natin makalilimutan ang ating mga kinamulatang kabihasnan, hindi lang din sa matinding pagkakatali ng kanyang damdamin kay Dumay, anu’t ano pa’t nais niyang iayon sa kanyang mga natutunan sa lungsod sa mismong lugar ng kanyang tribu. Isa itong napakalaking hakbang hindi lamang sa pagsuway ito sa gusto ng Ama ng kanyang kinabibilangang grupo ngunit pagsira ito sa marahil ay daan o libu-libong taong tradisyon ng kanyang mga katribu. Isang pagwasak sa tradisyon, para sa kanya, ang kanyang mismong gagawin, hindi dahil sa iyon ang tama para sa kanya ngunit iyon ang tama dahil sa mga nasagap niyang kaalaman mula sa lungsod. Anim na taon ba naman siyang tumira roon at nagpaconvert pa ng relihiyon, talagang masusuotan ang kanyang mga mata ng bagong lenteng makapaghihiwalay sa kanya ng mga mali sa tama, ng mga bagong mali at tama. Iisipin ng mambabasa, paano kung hindi naman pumunta sa lungsod si Dagwaley? Magbabago kaya ang kanyang desisyon? Malaking epekto ba sa kanyang pakikitungo sa mga bagay-bagay ang paglipat ng kanyang tinitirhan? Apektado kaya ng lugar at lipunan kinabibilangan ang mga ideolohiyang papayagang kumatok, pumasok sa utak ng isang naninirahan doon? Maaari. Magandang hakbang kaya ito, para kay Dagwaley, na sirain nang ganun-ganon na lamang ang kanilang tradisyon, ang tradisyong dapat ay pinananatili? Dapat bang nananatili ang isang tradisyon? O kailangan ba talaga nitong makiangkop o “gumaya” nang ganun-ganon na lamang sa tingin ng mas marami bilang “mas sibilisado” na mga pangkat? Totoo nga bang may nagdidikta lamang ng tama at mali?

Sa kuwento naman na Pagkain ng mga Bathala ni Juan Hidalgo, Jr., hindi isang tradisyong nauna ang nais na sirain ng mga lalaking isiniwalat sa pagtatapos ng akda, kundi isang tradisyong nais naman ibalik ang nais na patunghayang itulak ng kalalakihang nabanggit. Naipamalas mismo sa dalawang mata ni Lorenzo ang kalandian at kahalayang ginagawa ng mga bathala sa mga babaeng parami nang parami habang sumasayaw at nagpapatay-sindi ang ilaw. Ang mga bathalang ito’y inilarawang mukhang mga dayuhan o maaaring mga dayuhan na talaga na nakikinabang na lamang sa hindi naman sa kanila. Nakikitira lamang sila rito ngunit sila ang kumikita at ang katulad lamang ni Lorenzo ang patuloy na nasasaktan. Sapagkat iyon na lamang ang tingin sa Pilipinas ng mga dayuhan. Parami nang parami ang kani-kanilang mga naaakit at lalapit sa kanila para sa kanilang nakabubulag na pahintulot ngunit sadyang hindi naman napapansing binabastos na pala nila ang Pilipinas. Tatawa-tawa na lamang ang mga babaeng sumasayaw nang malandi at mahalay kahit na sila ang ginagawang kabastusang aliw sa mga dayuhan. Pumipili ang mga bathala ng dalawa manonood sa kanilang piging sa bawat taon para lamang ipakita sa kanilang kahit na malaman-laman nila ang mga kapalastanganan at kasinungalingang nangyayari sa mga nasa taas, wala pa rin silang magagawa. Ganoon na lamang kalakas ang kumpiyansa nila sa kanilang mga sarili para magpapanood ng mga may potensyal na maging kanilang mga kalaban. Maaarin iniisip nilang may pera sila at sila’y mga tanyag na tao kaya’t lamang na lamang sila pagdating sa paghikayat ng mga kakampi. Iyon na lamang kasi siguro ang batayan kung paanong makaliligtas sa daigdig na ito, magpahanggang sa ngayon: kasikatan at kayamanan. Wala nang pakialam kung naipepreserba pa ba ang moral na kaisipan ng bawat indibidwal, nagpapabulag na lamang ang marami. Mapapansin ding hinahanap nang hinahanap ni Lorenzo si Filipinas, ang kanyang ina, ngunit hindi na niya ni naaninagan man lamang hanggang sa katapusan ng kuwento. Hindi na mahanap o makita pa ang Pilipinas, kung ano na ang kanyang naunang itsura, kung ano kaya ang Inang Bayan kung walang bahid ng mga dayo, kung walang nakikigamit. Hindi rin ipinakita kung tiyak na makikita pa si Filipinas sa kuwento, dahil sa atin pa rin siguro nakasalalay ang kinabukasan niya, o ayaw lang talagang batiin ng akda ang mga posibleng mangyari, kahit na wala na sigurong makaaabot pa sa ninanais niya.

Mula sa dalawang akdang binasa, nakita ko na mayroong mga gustong pagsirang gawin ang mga pangunahing tauhan. Maaaring pagsira sa tradisyon, sa mga namamayaning ideya, sa mga nakikitira lamang na dayuhan. Ang ganitong ideolohiya, bilang pagdikit na rin sa mga nakaraang leksyon tungkol sa pagpansin naman sa marginalized na pantikan, ay pagsira sa mga naghahariang nasa itaas upang pansinin ang mga kinalimutang dapat ay mas iniaangat pa. Hinding-hindi dapat natin kinalilimutan, tulad ng mga gusto ng Ama sa kuwento ni Dagwaley at ng tauhang dumampot kay Lorenzo sa may bandang huli ng kanyang kuwento, na ang ating identidad ay nasira na, nabahiran na at panahon na dapat siguro upang tumayo tayo at lumaban, ipaglabang pakilala ang ating mga sarili, upang makita ng buong mundo kung ano nga bang mayroon talaga tayo, anu-ano nga ba ang mga taal na katangian natin, sino nga ba ang mga Pilipino?

Ang Lohika ng Ang Lohika ng mga Bula ng Sabon, Yata

Tagpuan

Mag-isa lamang namumuhay ang pangunahing tauhan, sa isang apartment sa Quezon City, maliit, masikip, maraming agiw.

Tauhan

Narrator / Persona

-       Babae

-       Sinubukan nang magpakamatay (“..nang pisilin niya ang aking palad, doon sa may pulso, kung saan humimlay ang latay ng blade..”)

-       Siya pa ang umaakay kay Sandali (..sa kama, “..huhubarin ko ang aking damit at uumpisahan na namin ang aming paglalayag..”)

-       Hindi nakikita ang sarili  sa isang “kumportableng buhay” sa piling ng isang responsableng asawa kasama ang mga anak sa isang bahay na nasa tahimik na lugar

-       Hindi marunong magluto

-       May trabaho (pagbibigay ng suweldo sa ina), maaaring nasa may edad na ng 20-30 ~, buhay pa ang mga magulang

-       Madaldal, malalim mag-isip

-       Maraming natatakot sa kanya dahil weird siya

-       Ayaw na sumasabay sa iba

-       Alipin ng libog sa Sandali

-       Stream of conciousness, pauses (para sa pag-iisip), naiisip mo lang siya kapag wala kang kinakausap

Sandali

-       Babae (“..si Sandali, may regla din..”)

-       Hindi kayang tutulan ng bida

-       Walang magulang o kapatid

-       Walang permanenteng tirahan o trabaho

-       Ang narrator ang nagbigay sa kanya ng pangalan

-       Kathang-isip (“..paano naman niya papasukan, e hindi ko naman siya nahahawakan o nakikita o naaamoy sa kumbensyunal na paraan..”)

-       Inihambing ng bida sa hanging malaswa

-       Kinaiinggitan ng bida dahil sa kaya niyang (Sandali) makisama sa lahat

-       Masturbation, ito yung moment na in-control siya, sariling paraiso, puputok bigla na parang bula (existence)

Mga Supling

-       Pinatuloy sa kanyang loob, hanggang sa sila’y dumami

-       Pabilis nang pabilis ang kanilang mga kilos

-       Kahit saan magpunta ang bida, nandoon ang kanilang mga supling

-       Alagad ng kanyang katahimikan

-       Cum

Eugene

-       Dating imaginary friend, bago si Sandali

Ina

-       Idinadaing sa kanya ang matataas na presyo ng bilihin

-       Tinatanong siya kung kailan muling dadalaw

Ama

-       Hindi lumingon nang sinabing aalis na siya

Bituin

-       Kapatid ng bida, kasabay niyang kumanta pagkatapos paluin ng ama

Banghay

1.    Ipinakilala ang sarili

2.    ipinakilala si Sandali

a.    si Sandali bilang imaginary friend

b.    alam ni Sandali ang kanyang amoy

c.    si Sandali bilang malaswang hangin (paghaplos sa kanyang binti, buhok at dibdib, paghalik sa kanyang noo, pagsama sa hangin, sa ipoipo)

d.    si Sandali kasama ang kanilang mga supling (“..punung-puno ng aking mga kawangis ang buong silid..”, “..palaki na nang palaki ang mga bilog sa aking mga mata, kailangang gawan ko na ng paraan ang kanilang pagdami..”)

3.    katahimikan

a.    “..bigyan niyo na ako ng katahimikan..”

b.    “..minura ko silang lahat, tang-ina niyo, natawa sila dahil sarili ko  ang aking minumura, natauhan ako, huminga ako nang malalim..”

c.    “..linilipsynch ko na lang ang tawa..”

d.    “..nakakatulog na ang mga anak namin ni Sandali..”

e.    Ang sandaling iyon bilang kanyang paraiso.

Tunggalian

Laban sa kapaligiran – pinoproblema niya ang social norms, hindi siya naiintindihan ng mundo, ayaw niyang magconform, “Hindi ako ang may problema, kayo ang may problema sa akin.”

Resolusyon

Mithi – magawa ang mga nais nang normal lamang ang tingin sa kanya

Balakid – social norms

Katapusan – pagsiping ni Sandali sa kanya, nagbibigay ng panandaliang paraiso, na mawawala na lamang na parang isang bula

Banghay

Mapapansing walang maayos na daloy ang kuwento, parang walang pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari. Ibig sabihin, yung madalas na itinuturong istruktura ng isang banghay ay ‘di makikita sa kuwento. Nasa isipan lamang ng persona o ng nagsasalita ang kuwento. Mapapansing ang pagkakasulat sa mga nagmumukhang paragraph ay mga sentences lamang na pinagdugtung-dugtong at pinaghiwa-hiwalay ng mga kuwit, bilang tanda ng pagtigil sa kanyang pag-iisip. Nawala ang naturang konsepto ng banghay.

Diksyunaryo Pilipino-Pilipino at English-Bikol

Ang diksyunaryong Bagong Diksiyunaryong Pilipino~Pilipino ay descriptive sapagkat hindi lamang nakadikit sa iisang kahulugan o katumbas na salita ang isang lahok, maaari itong kabitan ng higit pa sa dalawang mga sinonimo o kung wala nama’y itinatapat sa isang maikling depinisyon. Mula rito, may nakikitang pagkakaroon ng maraming kahulugan sa iisang salita na magkakapantay lamang ang ibig sabihin. Mayroon ding ebidensya ng ebolusyon ng wika dahil sa mga isina-Pilipinong baybay na mga salita tulad ng adik, adisyon, kidnap, digri, at neutral bilang mga patunay na hindi pure na Pilipinong ibinatay lamang sa mga salitang taal sa Tagalog ang inilagay sa diksyunaryo. Maaaring sabihing nakadikit na rin ito sa panahong kinabibilangan ng mga nagsasalitang Tagalog sa ngayon. Ang diksyunaryong nabanggit ay para sa Pilipinong may alam sa wikang Tagalog at naghahanap ng kahulugang-katumbas para sa mga malalalim na salitang kanilang hindi maunawaan. Maaari rin itong magamit ng iba pang etnolingguwistikong grupong gamay na ang wikang Filipino dahil hindi rin naman ganoong mailalayo ang malaking bahaging kinabibilangan ng Tagalog sa tinaguriang wikang pambansa. Ngunit sa kabila ng mga maaaring makagamit pa ng diksyunaryong nabanggit, ang Bagong Diksiyunaryong Pilipino~Pilipino ay binuo para sa mga Pilipinong marunong mag-Tagalog, dahil nga sa maaaring may mga salita nang matanda sila hindi maintindihan. Magagamit ito nang maayos ng mga Tagalog sapagkat ang mga nakasulat na katumbas at depinisyon ay nakasulat sa Tagalog.

Halimbawa ng mga lahok:

tubig, png., anumang dumadaloy sa ilog, batis, pansol, sibol o dagat at maaaring maalat o matabang; bagay na dala ng ulan; likido; inumin.

(tubig) – matubigan, pd., matigilan, mapatda, mapahinto na nag-iisip.

takbo, png., sibad, yagyag; hakbang na mabilis at madalas.

ganda, png., dilag, dikit, dingal, inam, buti.

Ang English-Bikol, Bikol-English Dictionary ay isang prescriptive na diksyunaryo sapagkat ito ay isang bilingual dictionary. Makikita pa lamang sa pamagat na English speakers na nais matuto ng wikang Bikol ang target na mambabasa ng nasabing diksyunaryo. Prescriptive ito, hindi lamang dahil sa binanggit ni Sir Schedar na walang bilingual dictionary na descriptive kundi dahil sa ang mga inilagay na katumbas na mga salitang Bikol para sa mga lahok na Ingles ay maaaring sa standard Bikol lamang ang ginagamit. Napag-uusapan na nga rin naman na madalas ang tungkol sa pagkakaroon ng mga dayalek ng isang wika. Kung ilalagay lahat ng varieties ng isang English word para sa lahat ng kanyang kadepinisyon sa lahat ng wika ng Bikol, mahihirapang ilagay lahat o mamili ang lexicographer. Mas mapapadali at ekonomikal ang pagkuha na lamang mula sa variety ng standard ng isang wika dahil ito naman ang ginagamit sa sentro ng lalawigang kinabibilangan ng wika. Ang diksyunaryo ay maaari ring magamit ng mga Pilipinong marunong mag-Ingles at gustong matuto ng mga salita sa Bikol.

Halimbawa ng mga lahok:

WATER tubig; ...(said in anger), kal’ig; cloudy or murky..., libog; distilled..., agua; fresh..., ta’bang; hard or mineral..., (referring to the taste), tayam; holy..., bendita; ...buffalo, damulag; bull...buffalo, mangsad; ...dipper, tabo; ...faucet, gripo; ...leech, linta; ...main, tubo; ...pump, gripo; ...snake, kikig; WATERFALL busay; WATERLOGGED tupok, lubag; WATERY tubig; ...(a mixture), lasaw

WATER: to...(as plants), baribi, bubo; to come out of the..., hawas, butwa; to cover with..., lantop; to dip for..., harok, tabo; to fetch..., sakdo, saldok; to go under..., ladop, buso; to jump from the...(fish), pulag; to pull from the..., sapod, hawas; to shake excess...from, wigwig; to slip or step into the..., lugbo; to spit out a mouthful of..., buga; ...(sound as it enters through a large hole), awak-awak; WATERING CAN, bubo; regadera

RUN: to..., dalagan; to...(colors), ulakit, umaliw; to...(motors, machines), andar; to...(flow, as water), bulos; to...(the nose), nuno, tugno; to...(manage), bahala, maneho; to...a business, dalagan, lakaw; to...run after, lapag, lamag; to...aground, sangrad; to...away, dulag, layas, rabas; to...away (sl-), litik, sibat; to...down (as liquids down the outside of a container, a branch), dalhig, taluytoy; to...down (criticize), menos, ismol; to...for election, kandidato; to..into (collide with), dulag; to...out of (run short of), kulang; to...over, ligis; to...a race, karera, pareha; to...short of, kulang; a...run of good or bad luck, ratsada; to have a...of shots or points in a game, takada; always on the... (restless), pormal

BEAUTY gayon; BEAUTIFUL gayon; suabe; BEAUTIFY: to..., gayon

Sa 'yo Lang Ba? Ikaw Lang Ba?

Napakaganda ng konseptong tinalakay ni Legasto sa kanyang papel dahil sa hindi lamang ito bago sa aking paningin kundi binabasag nitong muli ang panitikan at muling binubuo sa isang mas malinaw at mas malawak na kaparaanan, gamit ang hindi biased na mga lente, upang mas maunawaan kung bakit ganito ang nangyari at may posibilidad pa kayang may mga hindi pa nangyayari. Binalikan, sinuri pang malalim at dahil nga sa mas matinding pag-iisip tungkol sa mga nakalahok sa panitikan at sa mga ikinonsidera ng iba na “bagong sibol” pa lamang na uri ng literatura ay mismong nagwasak sa mga nangungunang anyo ng panitikan na bumaba sa kani-kanilang mga puwesto at makihanay sa hindi naman talaga dapat inihihiwalay na “marginalized” literature.

Nang umusbong ang ganitong muling pagbasa sa panitikan, binalikan muna ang mga naging “sentro” at tiningnang nangungunang mga panitikan. Ilan na sa mga ito ang kasarian, ang lahi, ang uri sa lipunan, ang etnisidad at ang relihiyon. Sa unang lahok pa lamang, makikita na dati-rati na hindi lamang sa panitikan mayroong diskriminasyon sa pagitan ng mga lalaki at ng mga babae. Alam na ng marami na mas pinapaboran noon ang mga lalaki at sadyang pambahay na lamang at tagaalaga ng kung sinu-sino ang kababaihan. Ngunit nang nagkaroon na ng boses ang mga babae, bigla-bigla na lamang nag-iba ang pagtingin sa “kanila” at binigyang-positibong pananaw para makihanay sa kalalakihan bilang pagsasabing “kapantay rin naman namin kayo.” Mayroon lamang akong katanungan: Bakit ngayon pa? Bakit ngayon lang? Sa itinagal-tagal ng pamamalagi ng pamamalagi ng mga tao sa mundo, bakit ngayon lang nagkaroon ng kapasidad, naging kapantay at naging tao ang mga babae? Saka lamang ba may magsasalita kapag may naitutulak na pailalim? May direkta bang layunin ang paggalaw na ito? Produkto ba ito ng ibang paniniwala o relihiyon, ng ibang kathang-isip na nagpapalabo sa natural at dapat na pagbabasa sa mundo? O may gustong namamahala at pinamamahalaan? Natural na lang ba sa mga tao, isang grupo, sa isang lipunan na mayroong isang pinuno at mayroong mga alipin, o mas nakabababang uri? Malamang, oo, natural na sa atin ito, para sa ikababalanse ng pag-iral ng paglalamangan sa mundo, pero para sa akin, hindi naman sa lahat ng aspeto ay mananatili na ang tao sa kanyang posisyon. Maaaring mataas ka sa ibang bagay, ngunit nakababa naman sa iba – paiba-iba. Hindi lamang tayo parating nakadikit sa kung anong mayroon ang iba kundi pagbalingan ng atensyon ang mga bagay na gustung-gusto o kaya naman natin. May mga balakid, oo, katulad ng pera, edukasyon, trabaho at pulitikal ngunit ang ating mga kakayahan lamang ang makapagsasabi, at wala nang iba, kung hanggang saan ang limitasyon ng kapasidad nating mag-isip para sa ikauunlad ng panitikan.

Dahil ano nga ba ang panitikan? Madalas nga naman daw itong nakabase sa karanasan o nakikita ng mga tao. Malinaw na binabanggit kanina pa ang salitang “tao”. Buksan na ang mga mata at huwag nang paaapi pa. Lahat tayo ay tao, lahat tayo ay nag-iisip, lahat tayo ay may mensaheng nais ipaabot o kahit mailabas man lang. Walang lalaki o babae, walang uso o bakya, walang nagsuswimming sa pera at sa dagat ng basura, may respeto sa ibang paniniwala at hindi dapat nagagalit sa walang pinaniniwalaan. Ang panitikan ay para sa lahat at wala dapat itong pinagkakaitan.

Note: Hindi ito pambabara sa blog ni Denielle. Nagkataon lang na parang sinasagot ng title ko ang title nung kanya. Sana'y makuha ang essence ng title kapag nabasa na nang buo. Congrats sa nakatutuwang dami ng pageviews! Ituloy ang pagsusulat para sa kahit kaninong kumekembot! 

Ain't Row

Germs.

Paksiw na Ayungin ni Jose F. Lacaba

Paksiw na Ayungin
ni Jose F. Lacaba

Ganito ang pagkain
ng paksiw na ayungin:
bunutin ang palikpik
(para sa pusa iyan
at ang matirang tinik),
at ilapat sa labi
ang ulo, at sipsipin
ang mga matang dilat;
pagkatapos ay mismong
ang ulo ang sipsipin
hanggang sa maubos ang
katas nito.
           Saka mo
umpisahan ang laman.

Unti-unti lang, dahan-
dahan, at simutin nang
husto--kakaunti iyang
ulam natin, mahirap
humagilap ng ulam.
Damihan mo ang kanin,
paglawain sa sabaw.
At huwag kang maangal.
Payat man ang ayungin,
pabigat din sa tiyan.

Sanaysay sa Tula ni Alejandro G. Abadilla

Sanaysay sa Tula
ni Alejandro G. Abadilla

Ang tula ay sining,

Iisa ang kanilang daigdig:
Ang daigdig ng mga kaluluwa.

Iisa ang kanilang kaharian:
Ang kaharian ng kagandahang mulala at
walang malay
Sa kanilang sarili-
Sila na mga matang may pananaw sa dilim,
Sa karimlang mahiwaga,
Sa rurok-lalim ng karimlan.

Iisa ang kanilang kaharian:
Ang kaharian ng kagandahang mulala at
walang maliw-
Ang kapangyarihan ng Bathalang nasa tao.

Ang tula ay sining:
Ang katauhang nagbalik sa dati niyang sarili:
Sa sarili niyang dumarama lamang,
Sa sarili niyang nagmamatuwid,
Sa sarili niyang daigdig ng karurukan,
Sa kaharian ng Bathala.

Masuwerte ang mga Baka ni Romulo Baquiran

Masuwerte ang mga Baka
ni Romulo Baquiran

Mas'werte ang mga baka, kapiling nila ang parang
Na binubughan ng simoy ng langit ng bughaw.

Kalaro ng langgam, tipaklong, at paruparo;
Nasa lilim ng bituin ng tulog na mundo.

Ligtas sa buwis na kamkam ng estadong baka,
Ligtas sa tsismis ng pintasero't mahadera.

Di kailangang ang mga tainga'y magpanting
Sa walang kawawaang pag-unga o pasaring.

Di kailangang itong dugong baka'y dumanak
Kapag harapang nagtaksil ang sintang kabiyak.

Di kailangang makibaka sa pagtataguyod
Ng kamalayang hidwa ng nasa ibang bakod.

At kapag nadudumi o kapag naiihi
Wala nang kube-kubeta't paglalabas ng ari.

Higit sa lahat, sakaling kumulo ang tiyan
Puwede nang nguyain ang higaang damuhan.

Kaya sa timbang ng buhay na buntonghininga
Sadya... sadyang masuwerte ang mga baka.

Paghabol ng Dyip ni Ruth Elynia S. Mabanglo

Paghabol ng Dyip
ni Ruth Elynia S. Mabanglo

Muli'y sinusian akong tila relos
ng umaga--
kamay at paang humaplit
sa patak-patak na tubig,
walang pangalang pagsusuot
ng kaninumang damit,
saka kapeng iginigiit
sa pagitan ng suklay at lipistik.

Nagkakandado ako ng pinto
sa bawat pag-alis,
umaalpas ang gunita
kahit sa nakasarang bintana,
hindi pa ako nakalalayo'y
naniningil na ang kalendaryo.

Sinususian akong tila relos ng umaga:
isip at damdaming humahabol ng dyip
sa kanto ng mga saglit,
katawang tumatawad sa presyo
ng mga minuto--

sa pagitan ng mga tambutso,
walang kasarian si Bernardo Carpio.

Kasunduan ni Vivian N. Limpin

Kasunduan
ni Vivian N. Limpin

Ang iyong package deal ay buo kong tinatanggap.
Kasama ng ina, yakap ko na pati anak.
Ang luto, linis, laba'y gagampanan kong lahat.
Kayo ang pamilya ko hanggang sa hinaharap.

Ayusin natin ang mga usapin ng pera,
Pag-usapan ang mga pambahay na pasiya.
Subaybayan natin ang pag-aaral ni Maya,
Ihahatid-sundo ko pa s'ya sa eskuwela.

Eestimahin ko'ng ama n'ya tuwing dadalaw.
Kapag humiling ang in-laws mo ay pagbibigyan.
Kahit isama ako sa mga pasyal-pasyal,
Ako ang kukuha ng iyong mga larawan.

Ako'ng iyong kasama, kaagapay, kakampi.
Ang katuwang mong ilaw, umaga hanggang gabi.

Sa Poetry ni Rolando Tinio

Sa Poetry
ni Rolando Tinio

Sa poetry, you let things take shape,
Para bang nagpapatulo ng isperma sa tubig,
You start siyempre with memories,
'Yung medyo malagkit, kahit mais,
Na mais: love lost, dead dreams,
Rotten silences, and all
Manner of mourning basta't murder.

Papatak 'yan sa papel, ano. Parang pait,
Kakagat ang typewriter keys.
You sit up like the mother of anxieties.
Worried na worried hanggang magsalakip
Ang odds and ends ng inamag mong pag-ibig.

Jigsaw puzzle. Kung minsan, everything fits.
Pero sige ang pasada ng images
Hanggang makuha perfectly ang trick.
At parang amateur magician kang bilib
Sa sleight-of-hand na pinapraktis:
Nagsilid ng hangin sa buslo, dumukot,
By golly, see what you've got - 
Bouquet of African daisies,
Kabit-kabit na kerchief,
Kung suwerte pa, a couple of pigeons,
Huhulagpos, be-blend sa katernong horizon,
You can't say na kung saan hahapon.

Skeyif

Konti na lang. Tang ina konti na lang talaga. Kanina pa kami nakatutok kay boss. Kay Boss Bilog. Si boss bilog lang naman talaga ang gusto kong sambahin dito. Gustung-gusto ko siyang tinitingnan, ewan ko na naman kung bakit. Si Boss Bilog ay magaling, maaasahan. Parang lahat ng tao rito sa amin e siya na lang parati. Siya na lang parati ang tinitingnan, inaasahan, magaling. Ako rin naman. Hindi naman ako nagseselos o naiinis kay Boss Biilog dahil sa ako rin ay isang tagahanga. Parati ko siyang inaabangan, hinihintay, tinititigan, inaantabayanan. Siya na ang parating tama. Hindi ako nadismaya kahit kailan sa kanya. Siya na talaga. Konting-konti na lang Boss Bilog, at mapapasaya mo na naman ako. Pero ang hirap pa rin kasi kapag may hinihintay, kapag naghihintay. Huwag ko na lang munang kayang hintayin si Boss. Quiet lang muna. Shh.. Dapat e hindi masyadong atat. Kailangang may ginagawa akong marami nang hindi ko siya napapansin, kahit na gusto ko siyang pinapansin. Kahit na parang buong araw, gabi, tanghali e parang parati ko na lang siyang hinihintay. Tapos na ang umaga. Katatapos lang naman. Malapit na naman pumatak si Boss Bilog.

Sa wakas. Bumuhos din. Sa bawat tuldok na pumipintig sa aking mga tenga e bumuhos na rin sa wakas ang napakaraming dugo mula sa kanilang dalawa. Hindi lamang dugo kundi pawis na rin. Dugo’s pawis. Syet. Parang kadiri naman. Pero kailan nga ba ako huling nandiri? Siguro noong maliit pa lang ako. Alagang-alaga naman kasi ako ng aking mga magulang. Parang kapagka nadumihan lang siguro nang konti, ako pa yung pagagalitan at hindi yung kapaligirang nilalaruan ko. Pero ngayong patay na silang dalawa, siyempre, mag-isa na lamang ako, malamang. Hindi ko masasabing okay ako kasi walang kumupkop sa akin. Walang may gusto sa akin. Ni hindi ko alam kung saan magsisimula, saan ako magtatapos. Mamamatay din naman lahat tayo, at nakakatakot nga namang isipin iyon, pero bakit ko pa iisipin  ang hindi kayang isipin kung puwede ko naman palang pag-isipan ang kakayanin ng aking isip? Maraming pader, likuan, senyas, kulto, multo at kung kani-kaninong mga mata, hanggang sa umabot ako sa lugar kung saan naroon nga si Boss Bilog. Pumasok ako, masaya, siyempre kasi bago. Ako lang yung masaya, siyempre, kasi nga nakapasok ako. Pero yung mga kasama ko, hindi naman sa galit sila sa akin o ayaw nila akong nakikitang nakikipagtangahan sa kanila, pero ang tamlay-tamlay nila. Hindi ko na naman alam kung bakit. O bakit ako lang ang masaya? Bakit nga ba? Dahil ba sa ako na ang nakakikilalang tunay sa mga totoong kalakaran sa mundo? O matamlay sila kasi sila mismo ang nakadiskubre ng mga totoong kalakaran sa mundo? Paano nga bang malalaman? Nasa emosyon nga ba ang desisyong makikita sa ekspresyong mailusyong misyong konsumisyon kaysa sa delusyon ng emisyon mula sa institusyon ng mga kunwaring solusyon? Mahirap sigurong matukoy. Pero bakit hinahanap pa rin ang totoo? Tapos alam namang mahihirapan kapag nalaman ang katotohanan, pero bakit hinahabol pa rin? Gusto ba ng mga taong nalulungkot sa katotohanan o natutuwa sa katotohanan? Marami nga bang katotohanan? Magkakaiba? May magkakaibang katotohanan? Pagka nagkaganito, may katotohanan pa ba?

O gutom na? Sumigaw na kasi si Boss Bilog, pero hindi isang bulyaw na nakakairita at nakakatakot. Isang sigaw na parang humahaplos sa aming mga tenga, at lalamuna’t sikmura, tulad nga ng nasabi ko kanina. Sige na, aalis na kami, ginusto rin naman namin yung inihudyat mo. Ito na, YES! Pero kahit na sabay-sabay kaming makikipag-espadahan sa mga uod at taeng puti, wala pa rin akong kasama. Tulad nga ng sabi ko kanina, magkaiba ang katotohanang aming nakita. Magkaiba talaga. Pagka ganoon e wala na talaga? Wala na ba talagang gustong sumama sa akin? Nasaan na yung pagrespeto kanya-kanyang opinyon? Opinyon tungkol sa katotohanan? May ganon kaya? Ito ang aking opinyon ukol sa katotohanan – masakit kaya sa tenga? Pero kahit anong mangyari at isipin nitong walang laman kong utak, hinding-hindi sasakit sa aking tenga ang bulyaw ni Boss Bilog. Kahit na may mga taong sige sa pagsigaw sa pagtanaw nang tama sa mga pananaw ng iba pero hindi pa rin maunawaan sa labo at hindi pagkakatugma ng ginagalaw ng kanilang mga hangarin at isipan, parang ako, pero hindi ako, ipokrito? Hindi siguro.

Ginulo, binulalo, menudo. Ayoko na muna ng lutong-bahay. Baka kasi napapansin na ako ng bantay. Hindi naman kasi ako nagbabayad. Bakit nga ba masaya pa rin ako kahit hindi ako nagbabayad? Kinakain ko lang kasi yung mga tira-tira sa karindirya ni Manang Malawlaw. Wala na kasi akong pera. Kasya lang pamasahe, at pangkain ko sa gabi. Sa sobrang gutom ko, idinadaan ko na lamang sa mga multo at baril ang aking tanghalian, dito sana sa lutong-bahay ni Manang Malawlaw. Pero baka nga kasi nakakahalata na ang bantay. Minamata na ako rito, sa may entrance pa lang. Kailangan ko na munang maghanap ng ibang makakainan. Subukan ko kaya sa isang restaurant, na air-con, para malamig, para kunwari sosyal. Tsaka yung bantay naman sa mga ganun, maraming pasikot sa loob ng restaurant na hindi napapansin. Yung ibang trabahador naman, pulot nang pulot lamang ng ibang mga bagay. Putang inang sikmura ‘to. Inaasar na nga ako sa sobrang gutom, paiisipin pa ako kung paanong makakakain. Para kasing noong sinunod-sunod ko ang hindi pagkain ng tanghalian, ikamamatay ko pa, ‘di kaya’y magkakasakit pa ako nang malala. Parang masasayang lang din yung oras na paghanap at masuwertehan si Boss Bilog, tapos maoospital lang ako, o magiging bangkay. Ayoko namang ng ganun. Sayang naman kasi ‘di ba? E yung iba, okay lang sa kanila yun, pero sa’kin, hindi.

Matindi na ang sakit ng sikmura ko. Baka mag-alboroto na si Boss Bilog nang hindi pa ako naglalagay ng laman sa aking tiyan. Ang hirap magtrabaho na pati ang sikmura e kasama sa pinoproblema. Game na. Game na talaga. Papasukin ko na ba ‘to? Mapula naman e. Mapula na masyado. Masyado na akong natakam, kinuluan, nahilo, baka mahilo pa ako lalo, papasok na nga ako. Air-con, yes. Anong sunod? Titingnan ko muna yung mga upuan. Halos puno na pala, kailangan ko nang pumuwesto. Busy namang silang lahat e. Busy ngumuya, dumaldal, magyabang, maglakad, humingi ng order, ng dagdag, magbitbit, magpatahimik ng mga nagwawalang bata, magtext sa syota, magtext sa syinosyota, magtext sa dalawang syota, at magpapansin na lang din. Yung iba, pumupunta lang siguro rito para lang masabi sa mga kaibigan nila na nakapunta nga sila rito. Yung iba naman, gusto lang talagang malaman kung bakit nga ba pumupunta ang mga tao rito. Yung iba, pumupunta lang rito para makipagkita sa sindikato o ex-housemates, ex-wife, ex-yaya. Yung iba, pumupunta lang dito kasi ito yung pinakamalapit. Pero may pumunta na kaya rito para mamulot ng pagkain? Hindi naman ako suot pulubi, nagtratrabaho naman kasi ako, kasama ni Boss Bilog, kaya siguro ako pinapasok at hindi pinagsuspetyahan ni Manong Guard. E pumupunta lang naman dapat yung mga tao para kumain, kumain lang, kasi nga gutom, pero dapat may maayos na porma? Dapat ba talaga sa porma? Kung sa bagay, yung ibang gusgusin, mukha naman talagang walang pera. Ako siguro, mukhang may pera, kaya pinalampas. Buti hindi na’ko sinundan nang tingin nang hindi na ako pumila para umorder, kasi walang pang-order.

Pera. Teka. Bengga! May tumayo! Hindi ako naaatat sa pagtayo niya. Nasasabik na ako sa extra rice na iniwan niya pati sa pakpak na hindi niya inubos. Nakita ko na rin yung kuhanan ng sawsawan ng manok. Puwede na siguro yun. Umalis ka na! Yes! Teka, wala bang nakatingin? Maya-maya siguro. Isa... Dalawa... Tatlo... Teka, tatabihan ko na lang para hindi kunin. Hindi naman siguro ako tatandaan ng mga tao rito. Wala naman siguro akong kamag-anak dito, ba’t pa’ko mahihiya? Teka. ‘Di ba dapat sa mga kamag-anak ko nga ako pinakahuling mahihiya? Puta. Ang gulo, ang gulo na ng mundo, ang gulo na ng isip ko pero mas magulo na ang sikmura ko kaya ineenjoy ko na ang sawsawang isinabaw ko sa extra rice sabay papak ng pakpak. Putang ina. Ang sarap talaga kumain ‘pag sobrang gutom. Bibilisan ko ba? Wala naman yatang nakakaalam. May nakakaalam kaya? Wala naman sa batas ‘to. Ngayon lang naman ako nandito, hindi pa nila siguro mahahalata. Konti na lang, ubos na. Wala na’kong pakialam. Wala nang hiya-hiya ‘pag gutom, natatae, inaantok, galit, selos, at marami pang puwede palusot ng mga pulpol.

Gugol. Sakto lang. Pabalik na naman ako sa paghihintay kay Boss Bilog. Saan naman kaya ako bukas? Babalik pa ba sa dati? Mananatili? O mag-iisip na nang matino?

FlipTop - BLKD vs Apekz

Round 1

BLKD

Ito na ang pagbabalik, at pagpapaumanhin kong matino. Ang labang 'to ay alay ko sa lahat ng aking nabigo. Marami pa 'kong ipagkakamali kasi nga bago lang. Minsan parang tanga lang kasi nga tao lang. Pero hindi ko ipinagluksa, pinag-aralan ko ang kahapon. Wala 'yan sa baba ng pagkadapa kundi sa taas ng pagbangon. Kaya naman sa labang 'to, alam niyong B stays high, parang first five letters lang ng apelido niya, yung C, A die.

Ano, Pekz, kaya pa? Baka napasubo ka lang. Chinecheck ko lang. Baka gusto niyang sumuko na lang kasi 'tong pagbigkas kong banayad, sa kanya, intense na 'to. Kahit magbench press pa, 'di na lalakas 'tong Pekz na 'to. Kung ano ka nung Ahon, ganyan ka pa rin sa battle ring. Ikaw lang ang Pekz, man, na hindi promising. Kaya sa paglalayag ng lirisismo sa FlipTop, ito ang best anchor dahil 'tong ape na 'to, kahit may KZ sa pangalan, walang X-Factor.

Palibhasa, kuntento ka na sa tsismis at kakornihan. Kalidad, hindi tumataas. Ako, kahit pilitin kong magpakacorny, teknikal ang lumalabas. Sample: Panshort time lang ba yung jowa mo, o siya na ba yung pangkasal? Sa dami mo kasing babae, parang bagsak presyo ng laman. Pilyo ka lang talaga, kalibuga'y inaksyon mo. Tuloy 'di mo mabanlawan ang mantsa sa relasyon niyo. Ano daw? Ang sabi ko: Panshort time lang ba yung jowa mo, o siya na ba yung pangkasal? Sa dami mo kasing babae, parang sale ng laman. Naughty ka lang talaga, kalibuga'y inaksyon mo. Tuloy 'di mo marinse ang mantsa sa relasyon niyo. Tamo, hanggang freestyle ka lang, lalim ko, karagatan 'to kaya kahit seaman ka pa, lulubog ka sa bar ko. 

Kaya anong lamang ko sa 'yo? Huwag mo nang itanong 'pagkat walang nagbago sa istilo mong dekahon. Kaya pa'no tatama 'yang torpedo mo, e ang slow mo? 'Pag bars ko, nag-overdrive, iwan 'yang jokes mo. Kaya sige, kayo na humusga: Bars over jokes? O jokes over bars? Sa totoo lang, 'di dapat 'yan ang pagbanggain natin. May maganda't panget sa pareho, ang husgahan, pagkamalikhain. Hindi ako kontra sa komedyante, kontra ako sa komedyanteng pabaya. Hindi na nga seryoso ang banat, seryosohin mo naman ang pagkatha.

Dahil oo, ako'y natatawa sa 'stilo mong nakakatawa pero 'di ako natutuwa kasi nakakatanga. Napag-iwanan ka na, sadyang mabagal ang pag-usad. Napag-iwanan ka na, sa pag-angat, napakakupad. Napag-iwanan ka na, tila gumagapang paahon. Ito yata yung nabili ni Abrang kakuwentuhang pagong!

And speaking of Abra, balita ko, nagdevelop na'ng relasyon niyong dal'wa. Dati, contemporaries kayo, ngayon, groupie ka na lang niya? Kung makadikit ka kasi kay Abra, parang Stan lang. Tuloy, kahit 'di siya sharpshooter, natsitsismis na Mark's man. Pero ito, atin-atin lang, bukod sa sustento niya sa 'yong panghalaman mo, ilang punch lines ang binigay niya sa 'yo para sa labang 'to? Kung sa bagay, quits lang naman. Sa gigs kasi ni Abra, ito ang dakilang hype man. Gan'to siya o: "Itaas ang inyong gamit, sa 'kin niyo na ilapit, at gagawin kong topic. Itaas ang inyong gamit, sa 'kin-" Pwe!

 
Natuto ka lang magfreestyle, feeling mo, singgaling mo na si Supernatural? E freestyle mo, aral, sa kanya, super natural. Ta's haharap ka sa tulad kong ang pagiging super, natural? Pagkatanggal ko ng kaluluwa mo, 'yon ang supernatural.

Simpleng pangcontest ka lang naman dati na ngayon, sa EOW, nagkampyon. Ang ibig sabihin lang no'n, simpleng pangcontest ka pa rin ngayon. Kaya pasensiya, 'tol. Aking tagong galing, ngayong gabi, sa 'yo naikahon. Mga panira mo'y waring katol na inabo niya ring dragon. Purong gulo, ang dulot ng pagsugod nang lunod sa ethanol. Parang 'pag nag-abot ang hip hopper at rakista no'n sa Megamall. Gan'to ang tagpo 'pag nagpalaliman 'yong balde't balon. Parang nakilaban ng patigasan ang espasol kay Megatron. 

Makapangyarihan at makatuwiran ang aming tahol sa megaphone. Kayang baliktarin ang tatsulok at ibagsak ang Pentagon. Alam kong titirahin niya'ng aktibismo ko, syempre, as if ito'y kapintasan. Pagtatawanan ang pagrarally, sabik naman sa pakinabang. Puwes, pasensiya ka na ha, kung hindi ako tulad mo na ang buong buhay, umiikot lang sa laughter at pikunan. Ang pangunahin ko kasing kabattle ay ang kanser ng lipunan. Kaya sa loob at labas ng FlipTop, alam niyo kung sino'ng tunay at palaban. Baon ang utak na mataba sa utak na malaman.

Kaya nga 'yong Panaginip ng Alikabok ay propesiya ni Aklas. Sa gabing 'tong inuunos kita. Kaya saktong dream match mo 'to, at pinupulbos kita. No'ng laban niyo, buong Batch 1, batung-bato sa mga linya mong sinuka. Daig pa namin ang naiputan ng Adarna habang katitigan si Medusa. Ako, mas madalas pa 'kong iquote sa tinitipid na canvass. 'Di ko na kailangang maging sintulin ni Smugglaz 'pagkat sadyang mabigat mga bara ng pantas. Tuwing ako'y nagrarap, nangangalay si Atlas.

Bumaba lang ako sa hanay niyo galing Olympus. Nag-introduce ng apoy, parang si Prometheus. Tapang at lakas, Hercules ang pakikipagbuno. Siniksik ko ang enerhiya ng uniberso sa 'king berso kaya mala-Big Bang ang kulo.

Markado na ang kalendaryo, handa na ang kapilya. Ngayon na ang burol ng ulo mong puno ng Marca Piña, at ang mga labi niya, markadong dugo lang sa ground. I made every diss count to bring Mark down. Hands down, ako'y guro na, ika'y mag-aaral pa. Binigyan kita ng palakol kaya bagsak na Mark ka.

FlipTop - Krack vs BLKD

Round 1

BLKD

Panget! Sa panget mong 'yan, alam ko, virgin ka pa rin. Kahit kabitan kita ng sidecar, single ka pa rin. Sa mga natuwa sa generic joke kong 'yon, paumanhin sa masasabi kong anghang. Ilan kayo sa mga dahilan kung ba't nakakalusot sa FlipTop ang mga tulad nitong mangmang. Panahon na ng mga tulad kong kung dumura, bara'y halang. Sa lakas ng punch lines ko, 'pag tumama, tanggal bagang.

Kaya kawawa 'tong batak, na hayop sa wack. Kanyang flow, kalat, lababong wasak. Lakas manghamon, ayan nalamon ng katha kong angat. Ako'ng dumurog sa Tectonics, ba't ako matatakot sa Krack? Mga panalo, sarat, walang duda, siya'y tsumamba. Nakinood lang ng patawang battle, nagpluma na't gumay. Aking bara, matalinghaga, para utak ay lumaya. Ikaw, mababaw ka pa sa isang patak na luha ng buwaya.

Ta's babattle, lango sa alak at cannabis sativa para 'pag natalo, palusot, 'pag nanalo, partida. Kawalan sa wisyo, dala ng bisyo, damhin mo ang sting. Ito'y rap match, 'di beer match, kain 'tong crackling. Kunsintidor lang ang crowd, basta't merong lasing, hyped. Wasak na wasak magperform, dapat 'di 'to nainvite. Kalat-kalat ang mga banat, ba't 'di mo gawing tight? Minakinilya ko mga linya mo, at 'di ko pa rin type.

Round 2

BLKD

E ano kung nagsulat? Ito ay modern fight. Hindi ka nagsulat kasi ikaw ay no read, no write. At hindi daw ako taga-Naic, hanggang paratang lang pala. Puwes, papatayin kita sa sindak, bawat bar, bara. 

Singkitid ng pilapil ang isip, ngayon, ano'ng napapala mo? Hahalik ka ngayon sa lupa, parang nguso ng araro. Mga tulad mong naghahasik ng katangahang walang humpay, tinutulad ko sa binhi, binabaon ko nang buhay. Ako'y lahing magbubukid, katas-anak-pawis ang katayuan. Buong Pilipinas ang sinasakop pero nasa puso ang kanayunan. Ikaw, social climber, siyudad, sobrang dinadakila. Gustung-gusto maging urban, favorite show niya, Maynila. 

Stuck ka dito sa Naic pero obsessed sa city life. Gangster kasi siya sa panaginip niya every night. Pusher 'to ng Coke, hindi yung drugs, yung inumin. Patago pang magdeliver, akala mo titimbugin. Naglalabas ng armas, agad-agad, 'pag napahamak. Patagilid pa 'tong tumira, tirador naman ang hawak. Bente-kuwatro oras magpatrol, nag-aabang lang ng aksyon. Pati bata pinapatulan. Alam mo ba yung reputasyon? Ilusyon mo ng thug life, sagad na sa buto mo. Lahat ng matignan mong salamin, nagkakacrack dahil ayaw mong magpakatotoo.

Round 3

BLKD

Tinalo nga ako ni Loonie at ni Dello. At least, napahanay ako sa mahuhusay. Inggit ka lang kasi hindi mo sila makakapantay kahit mag-ensayo ka habambuhay. At nagchoke ako kay Loonie. Oo, nagchoke akong may paninindigan. Parang Gomburza nung ginarote sa Trece Martires. Ikaw idadagdag kong pangkatorse.

Naic, ito ba tal'ga ang gusto niyong representante ng talento? Salat sa pagkamalikhain, kung magrap, pakuwento? Kulang ang rhyme, panget ang flow, walang laman kung manlibak. Kaya nga Krack pangalan niyan, bawat berso, bitak-bitak. 

Pantas na matatas, gan'to dapat ang ehemplo niyo. Mga linya ko, pinag-uusapan, parang kable ng telepono. Mangmang rin ang aaming dapat 'tong hangaan. Nagpapatawa at nagkakalat, hindi naman 'to Bulagaan. Pero hindi ka rin puwede do'n, tanggihan man ang talent fee, dahil iuurong mo lang ang nasimulan nina Master Kiko't Michael V.

Kaya nga sa FlipTop, ikaw lang yata ang matatalino ang hater. At hindi ka pa pumuputi kakadikit mo sa Laser. Kakasipsip mo, itim na gilagid at nguso mo. Bugbugin ka sana ng mga magaling pang magrap sa 'yo na kagrupo mo.

At pagkatapos nito, babaliktad na ang CMD. Kay BLKD papanig 'pagkat ika'y 'di emcee. Ako'y Caviteñong malago na ang impluwesiyang lirikal. Batang gas ang laway, apoy ng dila'y kritikal. Mala-Rizal at Quezon ang pagmamahal sa wika. Akin ang Calabarzon, wala nang makababawi pa.